Diễn biến tình hình tiếp theo tại Venezuela sẽ như thế nào?

© REUTERS / REUTERS / Jonathan Ernst

Kịch bản nào tiếp theo cho Venezuela? Nga và Trung Quốc sẽ hành động như thế nào?

Như Sputnik đã đưa tin, vào lúc 2 giờ đêm (theo giờ Mátxcơva) thủ đô Venezuela đã rung chuyển dưới hàng loạt vụ nổ mạnh. Máy bay và trực thăng tấn công AH-1Z Viper của Mỹ xuất hiện trên bầu trời thủ đô Caracas. Đó là những hình ảnh đầu tiên của cuộc tấn công mang tính xâm lược nhà nước Venezuela có chủ quyền và bắt cóc Tổng thống Maduro hợp pháp của nước này do Mỹ thực hiện.

Sputnik tiếp tục loạt phỏng vấn các chuyên gia về “cú sốc toàn tập” này. Hôm nay, khách mời của chúng tôi là Đại tá Nguyễn Minh Tâm, nhà phân tích và nghiên cứu chính trị - quân sự thế giới, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, Bộ Công An Việt Nam.

Sputnik: Kính chào ông Nguyễn Minh Tâm! Có thể nói, cả thế giới đang sốc nặng trước những gì Mỹ gây ra ở Venezuela và những tuyên bố mang tính chất “cướp giật”, “lưu manh”, huênh hoang của Tổng thống Trump, còn các chuyên gia thì đua nhau đưa ra các giả thuyết, trước hết là về thành công của chiến dịch chớp nhoáng mà Mỹ thực hiện.

Có giả thuyết cho rằng đã có một thỏa thuận nào đó hoặc đã có sự phản bội ở cấp cao, vì thế mà phòng không – không quân Venezuela đã không phản ứng. Ông có ý nghĩ gì về điều này? Giả thuyết của ông là gì?

Đại tá Nguyễn Minh Tâm, nhà phân tích, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA:

Thoạt nhìn thì giả thuyết này có vẻ hợp lý nếu xét đến việc hệ thống phòng không-không quân của Venezuela hầu như không có phản ứng gì. Tuy nhiên, những diễn biến từ hiện trường lại cho thấy một bức tranh khác.

Trong số các mục tiêu quân sự của quân đội Venezuela bị không quân Mỹ tấn công đều là các căn cứ không quân, các sân bay, các trận địa tên lửa đối không và các vũ khí phòng không khác. Trong số đó, hầu như tất cả các các đài radar đều bị tấn công ngay từ những những phút giây đầu tiên bằng vũ khí chế áp điện tử. Sau đó, chúng mới bị tấn công và hủy diệt bằng các tên lửa có lắp hệ thống cảm ứng sóng điện từ để tìm và định hướng đến mục tiêu.

Điều này đã từng xảy ra ở miền Bắc Việt Nam ngày 21/11/1970 khi các phương tiện tác chiến điện tử của Mỹ đã “làm mù” hệ thống radar cảnh giới của lực lượng phòng không-không quân Việt Nam; tạo điều kiện cho các tốp máy bay lên thẳng HH-53 của biệt kích Mỹ đột nhập vào Sơn Tây trong một âm mưu giải cứu tù binh Mỹ nhưng không thành công. Hành động chế áp điện tử đã được quân đội Mỹ lặp lại trung cuộc tấn công bằng B-52 vào Hải Phòng (Việt Nam) ngày 16/4/1972; trong cuộc tấn công của NATO vào Nam Tư từ ngày 24/3 đến ngày 10/6/1999; trong Chiến dịch tấn công Iraq của Liên quân Mỹ và đồng minh từ ngày 20/3/2003; trong cuộc không kích của NATO vào Libya ngày 21/2/2011 và nhiều vụ can thiệp quân sự khác của Mỹ và NATO.

Mặt khác, không quân Mỹ đã đánh trúng dinh thự của Bộ trưởng quốc phòng Venezuela Vladimir Padrino Lopez. Tuy không giết hại được ông Bộ trưởng nhưng đòn tấn công đó đã làm cho hệ thống chỉ huy tác chiến của quân đội Venezuela bị tê liệt. Lý do cuối cùng là cơ quan chỉ đạo tác chiến chiến lược của quân đội Venezuela và hệ thống phòng không của họ đã mất cảnh giác đặc biệt nghiêm trọng; đồng thời cũng không có những phương án tác chiến dự phòng, nhất là tác chiến điện tử để đối phó.

Venezuela không phải là trường hợp đầu tiên và rất nhiều khả năng sẽ không phải là trường hợp cuối cùng

Sputnik: Tiếp theo chủ đề các giả thuyết về sự thành công của đặc nhiệm Mỹ thì giới bình luận chính trị tập trung vào chủ đề hậu quả của những hành động bất hợp pháp của Trump: hành động tấn công Venezuela và bắt có tổng thống nước này sẽ để lại hậu quả địa chính trị là “quyền sử dụng vũ lực". Ông có ý kiến gì về nhận định này?

Đại tá Nguyễn Minh Tâm, nhà phân tích, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA:

Đây không phải là lần đầu tiên, người Mỹ sử dụng một lý do hình sự để thực hiện mục tiêu quân sự và cuối cùng là mục tiêu địa chính trị kiểu thực dân ở Châu Mỹ Latinh.

Từ ngày 20/12/1989 đến ngày 31/1/1990, Mỹ lấy cớ tổng thống Panama Manuel Noriega dung túng cho việc buôn lậu ma túy để sử dụng 27.000 quân tổ chức xâm lược Panama, một quốc gia có chủ quyền, thành viên đầy đủ của Liên Hợp Quốc.Tướng Noriega bị bắt và bị đưa ra xét xử tại một tòa án hình sự ở Mỹ. Còn lý do thực sự của vụ việc là tướng Noriega đã cùng với người tiền nhiệm của ông là tổng thống Omar Torrijos kiên quyết bảo vệ quyền gia hạn hiệp ước Torrijos-Carter 1977, một hiệp ước hữu nghị được ký kết giữa Mỹ và Panama, theo đó trao lại cho Panama quyền kiểm soát kênh đào chiến lược nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương. Ngày thi hành được ấn định là 31/11/1999. Sau sự kiện này, Hiệp ước Torrijos-Carter 1977 đã bị vô hiệu hóa mà người Mỹ vẫn giữa quyền kiểm soát Kênh đào Panama.

Với nhiều chiêu trò khác nhau, người Mỹ đã sử dụng cái mà họ gọi là “Quyền sử dụng vũ lực từ hàng trăm năm nay để trấn áp các quốc gia không tuân theo “cây gậy chỉ huy” của Mỹ. Vì vậy, trường hợp của Venezuela không phải là trường hợp đầu tiên và rất nhiều khả năng sẽ không phải là trường hợp cuối cùng.

Mỹ không thể coi thường nếu họ mở chiến dịch tấn công trên bộ vào Venezuela

Sputnik: Như vậy, Maduro không còn là Tổng thống của Venezuela nữa (đó là chưa nói đến khả năng ông ta có thể đã bị thủ tiêu và người xuất hiện trên ảnh hay màn hình là giả). Hiện tại, toàn bộ quyền lực ở Venezuela đã được chuyển giao cho Phó Tổng thống Delcy Rodríguez. Điều này chứng tỏ là Delcy Rodríguez vẫn chưa mất quyền kiểm soát đất nước, và ít nhất một phần nội các (và đặc biệt là quân đội) vẫn đang hành động.

Trong khi đó, lực lượng Mỹ, sau khi bắt cóc Maduro, đã tạm thời ngừng các hành động thù địch và đang chờ đợi. Họ đang chờ đợi điều gì? Chờ đợi tình hình diễn biến.

Diễn biến tình hình tiếp theo sẽ như thế nào? Đặc biệt, trong bối cảnh Trump còn nói: “Tất cả các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự ở Venezuela phải hiểu điều này: những gì đã xảy ra với Maduro cũng có thể xảy ra với họ, và nó sẽ xảy ra với họ nếu họ sẽ không công bằng – ngay cả với chính người dân của mình”.

Những kịch bản nào cho tương lai nội bộ của Venezuela (giữa hỗn loạn và tái thiết), có nguy cơ nội chiến hay không?

Đại tá Nguyễn Minh Tâm, nhà phân tích, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA:

Đối với các hành động can thiệp quân sự tại nhiều nơi thế giới, người Mỹ, đặc biệt là với CIA luôn có các phương án đối phó đối với các phản ứng có liên quan từ nhiều phía. Và tương ứng với các phương án đó là các kịch bản khác nhau. Tuy nhiên, thế giới năm 2026 đã khác rất xa với thế giới năm 1990, khi tổng thống Mỹ George H. W. Bush (Bush cha) ra lệnh tấn công Panama và bắt giữ tướng Noriega nên các kịch bản đối phó của Mỹ cũng sẽ rất khác.
Trước hết là khả năng xảy ra chiến tranh. Nếu như năm 1990, quân đội Panama chỉ có 20.000 quân không được huấn luyện (đúng hơn là dân quân), không có không quân, hải quân và các vũ khí, khí tài hạng nặng nên quân đội Mỹ đã nhanh chóng đánh chiếm Panama. Còn hiện nay, quân đội Venezuela có đầy đủ 3 quân chủng: Hải, Lục, Không quân với quân số thường trực khoảng 150.000 người, quân dự bị hạng I khoảng 750.000 người. Lục quân được trang bị 14 tiểu đoàn tên lửa phòng không S-300 và S-125, 17 tiểu đoàn pháo cao xạ tầm thấp, ZU-23-2, 3 tiểu đoàn pháo phản lực BM-30 Smerch và BM-21 Grad, 20 tiểu đoàn pháo tự hành và pháo xe kéo, 84 xe tăng chủ lực AMX-30, 92 xe tăng hạng trung T-72, 190 xe tăng hạng nhẹ các loại, 140 xe chiến đấu bộ binh, hơn 500 xe bọc thép/chở quân các loại. Không quân Venezuela có 48 máy bay tiêm kích đa năng Su-30MK2, JL-8 và F-16, 45 trực thăng chiến đấu, 32 máy bay vận tải và 12 UAV tấn công. Hải quân Venezuela có 3 tàu ngầm, 1 tàu khu trục mang tên lửa, 8 tàu tuần dương, 6 tàu pháo, 14 tàu tuần duyên, 4 tàu đổ bộ, 7 tàu hậu cần, 18 trực thăng chiến đấu và 8 máy bay cánh quạt. Đây là một quân đội không quá mạnh nhưng vẫn là một lực lượng phòng thủ đáng kể mà quân đội Mỹ không thể coi thường nếu họ mở chiến dịch tấn công trên bộ vào Venezuela.

Về chính trị, đòn đột kích vào Venezuela của Mỹ đang vấp phải sự lên án của nhiều quốc gia, đứng đầu là Nga, Trung Quốc, các nước Mỹ Latinh, một số đồng minh của Mỹ ở Châu Âu, một số quốc gia Trung Đông, Châu Phi và tại Liên Hợp Quốc.

Nhiệm vụ đối phó về chính trị chắc chắn sẽ được tổng thống Mỹ giao cho Bộ Ngoại giao, các cơ quan phát triển đối ngoại và hệ thống truyền thông Mỹ.

Sáng ngày 5/1/2026, (theo giờ miền Đông nước Mỹ), Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc sẽ họp khẩn cấp theo đề nghị của Nga, Trung Quốc và một số nước khác.

Về nội bộ Venezuela hiện chưa có dấu hiệu rối loạn. Dẫn chứng rõ rệt nhất là tòa Hiến pháp Venezuela đã gần như ngay lập tức chỉ định Phó tổng thống Delcy Rodriguez giữ Quyền tổng thống để điều hành đất nước. Bộ trưởng Quốc phòng Venezuela Vladimir Padrino López đã lên Đài truyền hình quốc gia kêu gọi toàn dân đoàn kết và tuyên bố nước này sẽ kiên quyết kháng cự sự hiện diện của các lực lượng nước ngoài trên lãnh thổ Venezuela. Chính phủ Venezuela đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc, kêu gọi tổng động viên và cho biết sẽ đưa vụ việc ra Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Sputnik: Trong tình hình như hiện tại thì lợi ích của Nga và Trung Quốc ở Venezuela chắc chắn sẽ bị tổn hại. Theo ông Nga và Trung Quốc sẽ có những hành động gì tiếp theo ngoài việc lên án Mỹ?

Đại tá Nguyễn Minh Tâm, nhà phân tích, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA:

Mặc dù tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng chiến dịch của quân đội Mỹ là nhằm “bắt sống” Tổng thống Nicolas Maduro với 7 cáo buộc do phía Mỹ đưa ra từ năm 2022 theo “luật rừng” của Mỹ nhưng mục tiêu sâu xa của Mỹ lại rất khác.Tổng thống Mỹ tuyên bố sẽ đổ hàng chục tỷ Dollar vào Venezuela để “phục hồi ngành dầu mỏ” của nước này nhưng thực chất là để chiếm đoạt các công ty dầu mỏ tư nhân của nước này đã bị chính phủ Venezuela quốc hữu hóa năm 1976 dưới thời Tổng thống Carlos Andrés Pérez.

Đầu tháng 12/2025, chính quyền ông Trump công bố Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ, trong đó nhấn mạnh mục tiêu gia tăng tầm ảnh hưởng của Mỹ với khu vực Tây bán cầu; đồng thời cáo buộc Venezuela đã tước đoạt trái phép “các quyền tiếp cận năng lượng” của Mỹ và Washington muốn giành lại những lợi ích này. Theo cáo buộc của Mỹ, Caracas đã loại các công ty Mỹ khỏi hoạt động khai thác dầu mỏ trong giai đoạn trước do sự thiếu quan tâm của chính quyền Mỹ khi đó, đồng thời nhấn mạnh Mỹ sẽ không để tình trạng này tiếp diễn và quyết tâm khôi phục quyền tiếp cận đối với đất đai, tài nguyên dầu mỏ cùng các lợi ích từng có tại Venezuela.

Trung Quốc và Nga không coi Venezuela đơn thuần là một đối tác ngoại giao, mà là nơi hội tụ các lợi ích kinh tế, tài nguyên và địa chính trị đã được gây dựng trong nhiều năm. Vì vậy, dù lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, không can thiệp quân sự trực tiếp, hai nước này vẫn khó có thể đứng ngoài trước những thay đổi mang tính bước ngoặt.

Cả Trung Quốc và Nga đều có những lợi ích cụ thể, hữu hình và dài hạn tại Venezuela, từ dầu mỏ, khoáng sản chiến lược đến vị thế địa - chính trị. Những lợi ích này đủ lớn để buộc hai nước phải hành động nhằm bảo vệ những gì đã đầu tư và xây dựng ở Venezuela; đặc biệt là về dầu khí.

Đối với Trung Quốc, Venezuela trước hết là một đối tác then chốt trong lĩnh vực năng lượng. Quốc gia Nam Mỹ này sở hữu trữ lượng dầu mỏ khoảng 332 tỷ tấn, được đánh giá là lớn nhất thế giới, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Nhiều năm qua, Trung Quốc đã trở thành chủ nợ lớn nhất của Venezuela thông qua các khoản vay quy mô hàng chục tỷ đô la Mỹ, phần lớn được hoàn trả bằng dầu thô. Mô hình “vay - trả bằng dầu” này không chỉ giúp Venezuela duy trì nguồn tài chính trong giai đoạn khó khăn, mà còn mang lại cho Trung Quốc nguồn cung năng lượng dài hạn, tương đối ổn định.

Ngoài dầu thô, Venezuela còn sở hữu nhiều loại khoáng sản có ý nghĩa chiến lược đối với các ngành công nghiệp hiện đại của Trung Quốc. Trong đó có thể kể đến coltan (nguồn cung tantalum và niobium) - vật liệu thiết yếu cho sản xuất linh kiện điện tử, tụ điện, thiết bị viễn thông, hàng không vũ trụ và công nghiệp quốc phòng; bauxite - nguyên liệu đầu vào cho sản xuất nhôm, phục vụ các ngành công nghiệp chế tạo, giao thông vận tải, hàng không và năng lượng tái tạo; sắt và vàng - kim loại quan trọng đối với công nghiệp luyện kim, dự trữ tài chính và ổn định hệ thống tiền tệ; các khoáng sản phục vụ chuyển đổi năng lượng, gắn với sản xuất pin, thiết bị điện và hạ tầng năng lượng sạch.

Ở tầm chiến lược, Venezuela còn giúp Trung Quốc mở rộng hiện diện tại Mỹ Latinh - khu vực ngày càng được Bắc Kinh coi trọng trong chiến lược Phương Nam toàn cầu. Quan hệ với Venezuela cho phép Trung Quốc khẳng định rằng hợp tác Nam - Nam và nguyên tắc tôn trọng chủ quyền vẫn có chỗ đứng, ngay cả tại những khu vực truyền thống chịu ảnh hưởng mạnh của Mỹ.

Do đó, Trung Quốc sẽ không chọn biện pháp đối đầu quân sự trực tiếp với Mỹ tại Tây bán cầu. Nhiều khả năng, Bắc Kinh sẽ ưu tiên bảo vệ lợi ích bằng các công cụ phi quân sự như thúc đẩy ngoại giao đa phương, nhấn mạnh lập trường tôn trọng luật pháp quốc tế, đồng thời tìm cách bảo lưu các khoản nợ, hợp đồng dầu khí và quyền lợi pháp lý đã được thiết lập, kể cả trong các kịch bản chính trị mới tại Caracas.

Còn với Nga thì lợi ích của Nga tại Venezuela đậm đà màu sắc địa - chính trị hơn. Trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và phương Tây căng thẳng kéo dài, Venezuela được Nga xem là một trong số ít điểm tựa chiến lược tại Tây bán cầu, giúp Nga khẳng định vai trò của mình ngay tại khu vực mà Mỹ coi là “sân sau”. Thông qua hợp tác chính trị, quân sự - kỹ thuật và an ninh, Nga đã duy trì được sự hiện diện mang tính biểu tượng, qua đó gửi đi thông điệp rằng trật tự quyền lực tại khu vực này không còn mang tính đơn cực tuyệt đối.

Bên cạnh đó, Nga cũng có lợi ích cụ thể trong lĩnh vực năng lượng tại Venezuela. Tập đoàn Rosneft từng tham gia vào nhiều dự án dầu khí của nước này, từ khai thác đến hỗ trợ thương mại dầu thô. Dù quy mô đầu tư không lớn như Trung Quốc nhưng các dự án này vẫn mang giá trị chiến lược, giúp Nga duy trì ảnh hưởng trong ngành năng lượng toàn cầu và mở rộng không gian hoạt động ngoài các thị trường truyền thống.

Hơn nữa, do đang vướng bận ở Ukraina nên Nga khó có khả năng can dự trực tiếp bằng biện pháp quân sự, vì khoảng cách địa lý xa. Hơn nữa, Nga không muốn có một cuộc đối đầu quân sự với Mỹ tại Caribe. Nhiều khả năng Nga sẽ gia tăng hiện diện trên mặt trận ngoại giao và thông tin, lên tiếng bảo vệ nguyên tắc chủ quyền, đồng thời lồng ghép vấn đề Venezuela vào các trao đổi chiến lược rộng hơn với Mỹ và các đối tác quốc tế. Cách tiếp cận này cho phép Mátxcơva bảo vệ lợi ích cốt lõi và vị thế chính trị, trong khi vẫn tránh những rủi ro leo thang khó kiểm soát.

Sputnik: Chân thành cảm ơn ông về những thông tin và bình luận dành cho Sputnik!

Hoàng Hoa