Bài 8: Doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang Nga - Cơ hội mở ra, nhưng bài toán không còn giống giai đoạn trước

Sau giai đoạn biến động mạnh từ năm 2022, môi trường đầu tư tại Nga đã thay đổi khá sâu. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây không còn là câu chuyện chỉ nhìn Nga như một thị trường xuất khẩu hoặc một địa bàn thương mại đơn thuần, mà ngày càng gắn với bài toán đầu tư trực tiếp, xây dựng năng lực sản xuất tại chỗ, hoặc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nội địa.

Điểm đáng chú ý là trong khi nhiều doanh nghiệp còn chờ thị trường ổn định hơn để ra quyết định, một số dự án của Việt Nam tại Nga đã đi trước một bước và cho thấy hướng đi cụ thể. Điều này giúp việc đánh giá cơ hội đầu tư sang Nga hiện nay không chỉ dừng ở giả định, mà đã có thể dựa vào các mô hình đã triển khai trên thực tế.

Doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang Nga - Cơ hội mở ra, nhưng bài toán không còn giống giai đoạn trước

Quy mô hiện diện đầu tư của Việt Nam tại Nga

Tính đến cuối năm 2024, Việt Nam có 16 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Nga với tổng vốn đăng ký khoảng 1,6 tỷ USD, đứng thứ 4 trong số 81 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam có đầu tư. Cùng thời điểm, kim ngạch thương mại song phương năm 2024 đạt khoảng 4,57-4,58 tỷ USD, cao hơn mức 3,63 tỷ USD của năm 2023. Các số liệu này cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam - Nga vẫn duy trì nền tảng đáng kể, bất chấp môi trường quốc tế còn nhiều biến động. 

Đến đầu năm 2026, phía Chính phủ Nga cho biết thương mại song phương tiếp tục tăng trong năm 2025, với mức tăng khoảng 5,7% tính đến cuối năm. Đây là một tín hiệu quan trọng đối với nhà đầu tư: dù tốc độ không bùng nổ, dòng giao thương giữa hai nền kinh tế vẫn đang mở rộng thay vì co lại. 

Tuy nhiên, nếu tách riêng phần “đầu tư sản xuất” có thể kiểm chứng rõ bằng dự án, nhà máy và công suất, số trường hợp công khai rộng rãi vẫn chưa nhiều. Chính vì vậy, đánh giá cơ hội đầu tư sang Nga lúc này cần đi từ các trường hợp đã hiện hữu, thay vì nhìn theo các kỳ vọng quá rộng.

Những lĩnh vực doanh nghiệp Việt đã làm được

Trong số các dự án lớn, nông nghiệp công nghệ cao và chế biến thực phẩm hiện vẫn là lĩnh vực có dấu ấn rõ nhất của doanh nghiệp Việt Nam tại Nga.

Trường hợp tiêu biểu là TH Group. Nhà máy chế biến sữa của TH tại Kaluga đi vào hoạt động từ tháng 5/2025, với công suất thiết kế 1.000 tấn/ngày, trong đó giai đoạn 1 đạt 500 tấn/ngày. Dự án này không đứng riêng lẻ mà gắn với các trang trại bò sữa công nghệ cao của TH tại vùng Moscow và Kaluga. Theo cổng đầu tư Kaluga, dự án được triển khai trong khu kinh tế đặc biệt của vùng, dự kiến tạo hơn 350 việc làm và hơn 50% nguyên liệu đầu vào là sữa do chính doanh nghiệp tự sản xuất. 

Ngoài Kaluga, TH còn mở rộng sang Primorsky Krai, nơi tập đoàn này triển khai tổ hợp bò sữa quy mô 12.000 con, trong đó 6.000 con vắt sữa, cùng công suất chế biến khoảng 250 tấn/ngày. Từ góc độ thị trường, đây là dữ liệu rất đáng chú ý: doanh nghiệp Việt không chỉ đầu tư vào một nhà máy đơn lẻ, mà đã thử xây dựng mô hình liên vùng, bám vùng nguyên liệu, ưu đãi địa phương và chuỗi tiêu thụ. 

Một tín hiệu mới khác là dự án Saletix Siberia tại Novosibirsk. Theo thông tin từ chính quyền địa phương và nguồn tài chính Nga, doanh nghiệp này dự kiến đầu tư hơn 13 tỷ rúp để xây dựng nhà máy sản xuất mì ăn liền, khoai tây nghiền ăn liền, mì ống, nước dùng và đồ uống. Dự án được giới thiệu là gắn với vốn Việt và hướng tới sản xuất thực phẩm tiện lợi quy mô lớn tại Nga. Dù hiện đây mới là dự án đang triển khai, nó cho thấy một hướng đi khá rõ: nhà đầu tư Việt tiếp tục nhìn thấy cửa vào Nga ở các ngành gắn với tiêu dùng hàng ngày và nội địa hóa sản xuất. 

Nếu nhìn toàn cảnh, các dự án có dấu ấn rõ nhất của Việt Nam tại Nga hiện nay đều tập trung ở các ngành có ba đặc điểm: nhu cầu tiêu dùng ổn định, khả năng tổ chức chuỗi nguyên liệu, và đầu ra tương đối rõ ràng. Đây cũng là lý do vì sao thực phẩm và nông nghiệp công nghệ cao đang đi nhanh hơn so với nhiều lĩnh vực khác.

Cơ hội đang nằm ở đâu?

Từ dữ liệu thị trường và các dự án đã hình thành, có thể thấy doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang Nga hiện nay có cơ hội rõ nhất ở 4 nhóm.

Nhóm thứ nhất là thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng nhanh. Đây là lĩnh vực có nhu cầu tiêu dùng đều, dễ tạo nhãn hàng và dễ bám hệ thống phân phối hơn nhiều ngành công nghiệp nặng. Các mô hình như sữa, mì, gia vị, thực phẩm tiện lợi cho thấy doanh nghiệp Việt có thể tận dụng kinh nghiệm sản xuất sẵn có từ trong nước để phát triển tại Nga. 

Nhóm thứ hai là nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến sâu. Thị trường Nga rộng, nhu cầu lớn, nhưng hiệu quả đầu tư chỉ thực sự rõ khi dự án đi theo chuỗi từ nguyên liệu đến nhà máy. Trường hợp TH cho thấy nếu tách riêng chăn nuôi, trồng trọt và chế biến thì rủi ro cao hơn; còn khi hình thành được chuỗi khép kín, dự án có nền tảng vững hơn nhiều. 

Nhóm thứ ba là các ngành thay thế nhập khẩu. Nga đã và đang đẩy mạnh nội địa hóa sản xuất trong bối cảnh các lệnh trừng phạt và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Điều này mở ra khoảng trống ở nhiều lĩnh vực công nghiệp nhẹ và công nghiệp tiêu dùng. Nhưng khoảng trống này không có nghĩa là cơ hội tự động dễ tiếp cận; nó chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp có năng lực sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và đầu ra thực sự phù hợp với thị trường Nga.

Nhóm thứ tư là liên doanh hoặc đầu tư bám theo ưu đãi địa phương. Các dự án thực tế cho thấy việc chọn đúng vùng, đúng khu công nghiệp hoặc khu kinh tế đặc biệt của Nga có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả đầu tư. Trong bối cảnh chi phí logistics, nhân công và vốn đang biến động, yếu tố địa phương không còn là phần phụ mà gần như là một biến số quyết định.
Bài toán rủi ro không thể bỏ qua

Dù cơ hội còn, môi trường đầu tư tại Nga từ 2026 không còn giống giai đoạn trước.

Trước hết là chi phí vốn. Tính đến ngày 13/3/2026, lãi suất chủ chốt của Ngân hàng Trung ương Nga là 15,5%, sau khi được hạ 0,5 điểm phần trăm trong tháng 2/2026. Mức này vẫn là rất cao đối với hầu hết dự án đầu tư mới. Theo dự báo trung hạn của Ngân hàng Trung ương Nga công bố sau cuộc họp tháng 2/2026, lãi suất bình quân từ giữa tháng 2 đến cuối năm 2026 vẫn nằm trong khoảng 13,1-14,3%. Nghĩa là dù xu hướng có dịu hơn, mặt bằng chi phí vốn của Nga trong năm 2026 vẫn còn nặng. 

Thứ hai là rủi ro tỷ giá và thanh toán. Môi trường tài chính của Nga trong vài năm qua đã biến động mạnh, nên doanh nghiệp đầu tư từ Việt Nam không thể chỉ nhìn vào hiệu quả sản xuất mà bỏ qua bài toán chuyển tiền, thanh toán quốc tế, bảo hiểm rủi ro tỷ giá và cấu trúc vốn đầu tư.

Thứ ba là rủi ro địa chính trị và chính sách trừng phạt. Đây là biến số không thể xem nhẹ. Ngay cả khi quan hệ kinh tế song phương Việt - Nga vẫn duy trì, doanh nghiệp vẫn phải tính đến tác động gián tiếp từ thanh toán, logistics, nguồn thiết bị và khả năng tiếp cận công nghệ.

Thứ tư là rủi ro thị trường nội địa Nga đang phân hóa rõ hơn. Nhu cầu vẫn lớn, nhưng tiêu dùng không còn tăng đồng đều ở mọi phân khúc. Dự án nào bám được nhóm hàng thiết yếu, tiêu dùng nhanh hoặc có đầu ra B2B rõ ràng thì dễ đứng hơn; dự án nào đi vào phân khúc mơ hồ, phụ thuộc quá mạnh vào kỳ vọng tăng trưởng chung của thị trường thì rủi ro lớn hơn.

Điều gì khác với giai đoạn trước?

Khác biệt lớn nhất là doanh nghiệp Việt sang Nga đầu tư hiện nay không thể đi theo cách “mở trước, tính sau”. Trước đây, không ít doanh nghiệp coi Nga là thị trường rộng, dư địa lớn, chỉ cần có hàng là có thể tìm đầu ra. Hiện nay, logic đó không còn chắc chắn.

Bài toán đầu tư sang Nga từ 2026 đòi hỏi cách tiếp cận thực tế hơn: phải nhìn rõ đầu ra trước, nhìn rõ đối tác địa phương, nhìn rõ cấu trúc tài chính, rồi mới quyết định quy mô nhà máy hay vốn đầu tư. Các dự án đã hiện hữu cho thấy một điểm chung khá rõ: dự án nào thành hình được đều không đi theo kiểu đầu tư rời rạc, mà có tính toán chuỗi tương đối chặt chẽ giữa nguyên liệu, sản xuất và phân phối. 

Nói cách khác, cơ hội đầu tư sang Nga vẫn còn, nhưng không nằm ở sự lạc quan chung chung. Cơ hội nằm ở những ngành có cầu thật, ở những mô hình có thể nội địa hóa được, và ở những dự án đủ sức chịu được môi trường chi phí vốn cao cũng như biến động chính sách.

Kết luận

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, Nga vẫn là một thị trường lớn và còn nhiều khoảng trống đầu tư, nhất là trong các lĩnh vực gắn với tiêu dùng thiết yếu, thực phẩm chế biến, nông nghiệp công nghệ cao và các ngành thay thế nhập khẩu. Nhưng bước sang năm 2026, bài toán đầu tư sang Nga rõ ràng đã khắt khe hơn trước: chi phí vốn cao hơn, rủi ro tài chính và địa chính trị lớn hơn, trong khi yêu cầu về mô hình đầu tư cũng thực chất hơn.

Các dữ liệu hiện có cho thấy doanh nghiệp Việt không phải bắt đầu từ con số 0 tại Nga. Một số dự án đã tạo được nền móng và cho thấy hướng đi cụ thể. Vấn đề của giai đoạn tới không còn là “có nên nhìn sang Nga hay không”, mà là đầu tư vào ngành nào, ở quy mô nào, theo chuỗi nào và bằng sức chịu đựng tài chính ra sao.

Phân tích: Sâm Nguyễn / Baonga.com