Những người bạn Nga với trận Điện Biên Phủ trên không

Những ngày này, khi không khí kỷ niệm tròn 40 năm chiến thắng trận “Điện Biên phủ trên không” đang tràn ngập ở Việt Nam thì ký ức về “những năm tháng không thể nào quên” ấy cũng như trỗi dậy trong lòng nhiều cựu chiến binh Nga, những người từng tham gia với vai trò cố vấn quân sự trong lực lượng phòng không, không quân của Việt Nam thời đó. 

Mat-xcơ-va lúc này đã vào mùa đông với những bông tuyết trắng và cái giá lạnh tê lòng. Thế nhưng trong căn hộ ấm áp ở tầng tám một tòa nhà chung cư ngay giữa trung tâm thành phố, nơi ở của gia đình một vị tướng Nga lại như “nóng lên” bởi câu chuyện giữa những người cựu binh về những trận đánh, những hình ảnh thật khốc liệt nhưng cũng rất hào hùng của quân và dân Thủ đô Hà Nội, của người Việt Nam thời ấy. 

Chủ nhà là Thượng tướng A-na-tô-li Khiu-pê-nhen, người giữ cương vị Trưởng Đoàn cố vấn quân sự Liên Xô tại Việt Nam sau cùng và trong thời gian lâu nhất (từ tháng 12/1972 đến tháng 1/1975). Trước ông lần lượt là 5 vị tướng đã đảm nhiệm cương vị này từ năm 1965, khi không quân Mỹ bắt đầu tăng cường ném bom xuống miền Bắc Việt Nam. Cùng có mặt trong cuộc hội ngộ ấm áp này là Trung tướng Vic-tor Phi-li-pôv, khi có mặt tại Việt Nam năm 1972 là Thiếu Tá, Cố vấn Trung đoàn trưởng Trung đoàn 263, Sư đoàn 4 - Quân khu 4 và vị bác sỹ quân y Vic-tor Mar-nhi-tren-kô, người đã từng có mặt ở Việt Nam từ tháng 6/1972 đến tháng 7/1973 với nhiệm vụ hỗ trợ về công tác y tế. Ông đã có mặt ở thành phố Vinh, rồi Hải Phòng và Hà Nội vào đúng những ngày bom đạn ác liệt nhất.

Nhớ lại những hình ảnh từng được chứng kiến thời đó, cả ba vị cựu chiến binh ở ba công việc cụ thể khác nhau… đều nhớ nhất một điều là cuộc chiến ấy hết sức khốc liệt, tàn bạo vì đã phá hủy nhà cửa, giết hại dân lành và hết sức cam go cho tình hình chiến cuộc chung của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam. Và sự quả cảm của cả một dân tộc có truyền thống yêu nước dẫn tới chiến thắng oai hùng của trận “Điện Biên Phủ trên không” năm nào là điều để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong lòng họ. Thượng tướng Khiu-pê-nhen nói: “Rất đúng khi gọi sự kiện tháng 12/1972 là trận Điện Biên Phủ của Việt Nam. Mà Điện Biên Phủ của Việt Nam cũng giống như trận Stalin-grat của Liên Xô, của nước Nga. Điện Biên Phủ của Việt Nam đã kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Điện Biên Phủ trên không đã buộc Đế quốc Mỹ phải rút hết về nước. Khi đó, cuộc đàm phán giữa Hợp chủng Quốc Hoa kỳ và Việt Nam DCCH ở Pa-ri về cuộc chiến tranh Việt Nam đang hết sức căng thẳng. Phía Mỹ đã đưa ra những điều kiện mà Việt Nam không thể chấp nhận… Và thế là những trận giội bom xuống Hà Nội đã diễn ra với mưu đồ hủy diệt một đất nước, bắt một dân tộc phải khuất phục. Nhưng điều đó đã không thể đạt được. Với truyền thống lịch sử, dân tộc Việt Nam đã chiến thắng mọi kẻ thù”.

Với ông Philippov, một chuyên gia nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực phòng không và đã cùng các sỹ quan, chiến sỹ Việt Nam chiến đấu ở quân khu 4 thời kỳ 12 ngày đêm năm 1972,  hình ảnh về những người lính Cụ Hồ, những người dân lành Việt Nam khiến ông hết sức ấn tượng và cảm phục. Ông luôn nhắc đi nhắc lại câu “cảm ơn nhân dân Việt Nam” bởi với ông chính thời gian có mặt ở Việt Nam đã cho ông nhiều trải nghiệm bổ ích. Ông kể:

Ký ức về những ngày tháng chiến đấu anh dũng của quân và dân Việt Nam dưới bầu trời Hà Nội cũng in đậm trong tâm trí bác sỹ quân y Vic-tor Mar-nhi-tren-kô. Ông kể: “Tôi vẫn nhớ rất rõ mọi việc. Các bạn biết đấy, ấn tượng sâu đậm của tôi về Việt Nam sẽ còn theo tôi đến hết cuộc đời. Đó là những hồi còi và hiệu lệnh báo động, rồi máy bay Mỹ liên tục giội bom... Sau này khi có điều kiện chúng tôi vẫn đến với những cuộc gặp mặt với các bạn Việt Nam. Tôi vẫn thường kể cho các đồng chí của mình về những ký ức của cuộc chiến tranh mà tôi đã có dịp kinh qua. Nhân dân Việt Nam rất ngoan cường, họ đã chịu đựng không biết bao nhiêu gian lao, vất vả. Tôi tin rằng, thế hệ trẻ Việt Nam sau này lớn lên đều sẽ hiểu hết những điều đó.”

Trong câu chuyện với các cựu binh Nga, những người từng tham gia cố vấn ở Việt Nam chúng tôi cũng được biết rằng, suốt thời kỳ chiến tranh ở Việt nam đã có hàng nghìn tướng lĩnh và sĩ quan cùng hàng nghìn binh sĩ và hạ sĩ quan của Liên Xô, của Nga phục vụ tại Việt nam. Nhiều người trong số họ đã được nhận phần thưởng cao quý của Chính phủ Liên xô và Việt nam. Có 13 người đã hy sinh và 2 thủy thủ Nga trên con tàu chở hàng đến Việt nam bị thiệt mạng trong một vụ tấn công của Mỹ. Hiện nay các cựu chiến binh Nga từng công tác tại Việt nam đang sinh hoạt trong “Tổ chức Xã hội liên khu vực của các cựu chiến binh tại Việt Nam”. Chủ tịch của Tổ chức này là ông Nhi-kô-lai Kô-le-snik, (chuyên gia quân sự sang Việt Nam trong đợt đầu tiên từ nửa cuối năm 1965). Hàng năm, vào những dịp kỷ niệm chiến thắng lịch sử của quân và dân Việt Nam như ngày Giải phóng miền Nam, Thống nhất đất nước, Ngày Quốc khánh hay Ngày truyền thống của lực lượng không quân, hải quân Việt Nam các cựu chiến binh Nga và Liên Xô trước đây lại cùng nhau họp mặt để ôn lại truyền thống hào hùng của nhân dân Việt Nam, của quan hệ hữu nghị hai nước Việt – Nga và cùng nhau thúc đẩy mối quan hệ tốt đẹp này bằng những việc làm thiết thực./.