Ký ức không thể nào quên

40 năm đã qua đi, nhưng dường như mỗi chi tiết dù là nhỏ nhất về những ngày bom đạn ác liệt đó chẳng thể phai mờ trong ký ức của ba cựu chiến binh Nga – Thượng tướng Anatoly Khiupenen, trung tướng Victor Philippov và đại tá Victor Marchinenko. Thời kỳ đó, ông A.Khiupenen là trưởng Đoàn cố vấn quân sự Liên Xô tại Việt Nam, ông Victor Philippov  mang quân hàm thiếu tá, là cố vấn Ban chỉ huy Trung đoàn tên lửa phòng không, ông Victor Marchinenko là bác sĩ quân y.

Mặc dù đã ở tuổi 85, nhưng trí nhớ của thượng tướng A.Khiupenen thật tuyệt vời. Nếu không biết ông là một vị tướng thì chắc hẳn có thể sẽ nhầm ông là một nhà sử học nghiên cứu lịch sử Việt Nam. Ông nhớ từng chi tiết liên quan tới quá trình dựng nước và giữ nước của nhân dân Việt Nam, đặc biệt là thời kỳ Mỹ đưa quân sang và bắt đầu cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước. 

Nói về chiến thắng Điện Biên Phủ trên không, ông đánh giá cao những đóng góp của lực lượng phòng không không quân Việt Nam: “Tôi là người đã từng đứng dưới làn bom của phát xít Đức, rồi dưới làn bom của Mỹ, tôi hiểu rõ làm sao có thể có bầu trời hòa bình nếu không có lực lượng phòng không như ở Việt Nam.”

Theo lời kể của thượng tướng A.Khiupenen, trong những trận chiến diễn ra tháng 12/72, quân đội Mỹ chủ yếu dùng máy bay B52 để tấn công. Và chiến lược tập  kích của không quân Mỹ cũng hoàn toàn mới – gây nhiễu bằng mọi cách. Chiến lược của đối phương như sau: Bay đầu tiên là đội xung kích mũi nhọn bay ở độ cao 6000 -8000 mét; tiếp sau là những chiếc máy bay chở theo những tên lửa gây nhiễu shrike để chống lại lực lượng phòng không của Việt Nam; nhóm thứ ba là máy bay B-52, thường bay theo tốp 3 chiếc ở độ cao khoảng 10.000 mét. Bản thân những máy bay này cũng được trang bị thiết bị gây nhiễu.

“Trong những điều kiện như vậy, lực lượng phòng không của Việt Nam phải hoàn thành nhiệm vụ của mình. - tướng Khiupenen nhớ lại, -  Phía Việt Nam biết rõ âm mưu tấn công tổng lực của Mỹ và Bộ tổng tư lệnh Việt Nam đã phân tích tình hình một cách thông minh, sáng suốt và đề ra cách xử lý trong điều kiện nhiễu sóng. Và ở đây, các chuyên gia của chúng tôi cũng đã hỗ trợ họ. Người ta làm trận địa giả,  tạo trận địa di động, đưa những trung đoàn có kinh nghiệm tới bảo vệ Hà Nội”.

Dường như tướng Khiupenen vẫn còn nhớ rõ từng thời khắc của “12 ngày đêm” lịch sử. Ông kể lại: “Ngày 18/12 chúng tôi lần đầu tiên tập kích bằng không quân. Khoảng 19h30 tôi báo cáo với Bộ trưởng Quốc phòng cuả chúng tôi về tình hình tại chỗ và về việc chúng tôi bắt đầu cuộc tập kích. Mỹ sử dụng máy bay Phantom còn chúng tôi dùng MIG-21. Những chiếc MIG-21 đỗ tại sân bay Gia Lâm. Bốn chiếc cất cánh cùng một thời điểm. Không một chiếc máy bay nào trong 4 chiếc đó thực hiện được nhiệm vụ”. 

Ông còn nhớ trường hợp, khi chiếc máy bay do phi công Phạm Tuân điều khiển vừa mới bay lên đã bị hai chiếc Phantom tấn công và anh đã buộc phải hạ cánh. “Nhưng sau đó vào ngày 27/12, phi công Phạm Tuân đã bắn hạ 1 máy bay B-52”, - ông kể lại sự kiện này với niềm vui như chính ông đã lập nên chiến công đó vậy.

Tướng Khiupenen cho biết những trận đánh đầu tiên không đạt hiệu quả: 35 quả tên lửa được phóng lên mà chỉ tiêu diệt được 1 chiếc B-52, bởi rất khó tìm mục tiêu trong điều kiện nhiễu sóng. “Nếu so sánh trận đánh ngày 26/12, khi đã qua tập dượt và đã được các chuyên gia nghiên cứu rút kinh nghiệm, thì 42 quả tên lửa được phóng lên đã tiêu diệt 6 chiếc B52. Các anh có tưởng tượng được không?”, - ông Khiupenen kể lại sự kiện này một cách hồ hởi.

Theo thượng tướng V.Khiupenen thì  “lực lượng phòng không Việt Nam đã được chuẩn bị tốt để bước vào cuộc chiến đấu. Cuối cùng thì phía Việt Nam đã thắng, phía Mỹ đã thất bại, tôi có thể nói là thất bại thảm hại…”

Khi Hà Nội bị ném bom, trung tướng Victor Philippov lúc đó là thiếu tá, cùng nhóm chuyên gia Liên Xô được sơ tán ra vùng ngoại ô Hà Nội. 12 ngày đêm đó, V.Philippov đã được chứng kiến cảnh đổ nát của Hà Nội. “Cho tới nay tôi vẫn không thể quên cô gái nhỏ mà chúng tôi rất yêu quý đã bị bom Mỹ giết chết”, - ông Victor Philippov buồn rầu nhớ lại.

Theo trung tướng V.Phillipov, trong thời kỳ ông công tác ở Việt Nam, các đồng nghiệp Việt Nam đã làm chủ được kỹ thuật chiến đấu:  “Các sĩ quan Việt Nam đã được đào tạo rất tốt và họ đã không cần tới các cố vấn của chúng tôi trong việc chỉ huy chiến đấu. Nhưng họ cần sự tư vấn của chúng tôi trong lĩnh vực khôi phục lại máy móc kỹ thuật và tư vấn về cách điều hành trận chiến đấu trong sự điều kiện bối cảnh thay đổi. Họ cần sự tư vấn về việc Mỹ có thể sử dụng những chiến thuật chiến đấu mới nào trong những đợt tấn công tiếp theo”.

“Mối quan hệ của chúng tôi với các đồng chí Việt Nam vô cùng nồng ấm. – Trung tướng V.Phillipov kể lại. -  Khi đó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: Cần phải bảo vệ các chuyên gia Liên Xô để sao cho máu của người Xô Viết không chảy trên đất Việt Nam. Khi không quân Mỹ tấn công, người ta yêu cầu chúng tôi nấp vào hầm trú ẩn. Nhưng làm sao tôi có thể vào hầm trú ẩn khi chỉ người huy trung đoàn tham gia chiến đấu. Tôi đưa ra những lời khuyên anh ta nên chiến đấu như thế nào, vậy mà khi anh ta chiến đấu tôi lại ngồi trong hầm trú ẩn”. Ông V.Phillipov vô cùng xúc động nhớ lại mối quan tâm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và các bạn Việt Nam dành cho các chuyên gia Liên Xô. Nhưng ông và các chuyên gia khác đã không cho phép mình ngồi dưới hầm tránh bom khi các bạn Việt Nam đang phải đối đầu trong trận chiến quyết liệt. “Chúng tôi không cho phép mình xử sự như vậy. Tôi là người được quyền quyết định ai tham gia chiến đấu, ai ngồi trong hầm trú ẩn. Và khi tôi quyết định để ai đó trong số chuyên gia vào hầm trú ẩn, tất cả họ đều từ chối. Họ không muốn để các bạn Việt Nam của mình đơn độc trong cuộc chiến , mặc dù ngồi sau bảng điều khiển là sĩ quan và bộ đội Việt Nam”, - Ông V.Phillipov tâm sự.

Trung tướng V.Phillipov dường như còn nhớ rất rõ những gì mà ông đã thấy tại đất nước châu Á xa xôi. Trong câu chuyện với các nhà báo Việt Nam, ông dường như đã vẽ lại một cách chi tiết bức tranh về cuộc sống khó khăn, thiếu thốn trong thời chiến của những người dân Việt Nam bình thường. Ông vẫn nhớ thời kỳ đó, đàn ông Việt Nam ra trận, ở lại hậu phương là người già, trẻ em và phụ nữ. Ngoài gánh nặng gia đình, những người phụ nữ Việt Nam  còn phải lo sản xuất; tới mùa gặt, trên vai họ là những gánh lúa nặng tới 70-80kg. “Chúng tôi đã nhìn thấy xuất ăn của người Việt Nam…Một chiếc nồi đặt trên bếp làm từ 3 hòn gạch. Người ta uống nước cơm và đó được tính là một bữa ăn… Tất nhiên là chúng tôi cảm thấy buồn khi chứng kiến cảnh tượng đó.” - V.Phillipov nói.

Còn bác sĩ Victor Marnichenko sang Việt Nam vào tháng 7/1972 và quân khu 4 là nơi ông làm việc trong thời gian đầu. Thời điểm Bác sĩ thường xuyên di chuyển giữa hai thành phố Hải Phòng – Hà Nội bởi ông tham gia vào việc chuyển giao tàu tên lửa loại nhỏ cho quân đội Việt Nam. “Một buổi sáng tôi đi qua ga xe lửa bị máy bay B52 ném bom. Cảnh tượng thật khủng khiếp. Tôi cảm thấy đau đớn và tức giận khi chứng kiến những gì mà nhân dân Việt Nam khi đó phải gánh chịu. Nhân dân Việt Nam yêu lao động, vậy sao họ phải gánh trên vai gánh nặng khổ đau như vậy?”, - bác sĩ V.Marnichenko nói. V.Marnichenko thường quan sát những người lính trẻ Việt Nam với con mắt của một người thầy thuốc.  Ông nói: “Các bạn nhìn xem, anh Victor Ivanovich thì to cao thế này, tôi mặc dù gầy nhưng cũng vào loại cao, còn những anh lính trẻ Việt Nam có vóc dáng thật nhỏ bé. Họ hành quân với niềm hứng khởi. Cảm tưởng rằng họ hành quân và biết rõ mình tham gia chiến đấu để đạt được điều gì.” Và với bác sĩ Marnichenko, sở dĩ Việt Nam có được chiến thắng là vì đất nước này từng có những người lính hiểu rõ mục đích của công việc mà họ đang làm là đánh đuổi ngoại xâm, giành lại độc lập, tự do cho đất nước.

Những năm sau chiến tranh, các vị tướng A.Khiupenen và V.Phillipov đều đã có dịp trở lại Việt Nam. Đi trên đường phố Hà Nội, họ vẫn được mọi người gọi bằng cái tên rất phổ biến thuở nào: “Ông Liên Xô”. “Đối với chúng tôi, điều này thật là dễ chịu”, - thượng tướng A.Khiupenen vui vẻ kể lại.

Nhân dịp Việt Nam kỷ niệm 40 năm chiến thắng Điện Biên Phủ trên không, tướng Khiupenen chia sẻ: “Các bạn hãy gìn giữ chiến thắng này, hãy gìn giữ nó. Rất hay là đất nước các bạn tổ chức kỷ niệm 40 năm chiến thắng . Đó là điều thật tuyệt vời. Chúng tôi đánh giá cao sự kiện này và cảm thấy thật đúng khi các bạn gọi đó là chiến thắng Điện Biên Phủ trên không. Còn trận Điện Biên Phủ lại giống như trận Stalingrad của Liên Xô, và trên thực tế trận đánh đã tạo nên bước ngoặt, đúng vậy không?”

Thật cảm động khi  trung tướng A.Khiupenen không quên nhắc tới những chuyên gia Liên Xô đã hy sinh trong cuộc chiến chống đế quốc Mỹ ở Việt Nam : “Chúng tôi có thể nói một cách chính thức và cả trong sách cũng ghi lại rằng số  chuyên gia của chúng tôi hy sinh tại Việt Nam là 13 người, kể cả phi công, có 4 người hy sinh ngay trên trận địa. Và anh V. Philipov đã rất đúng khi kể lại rằng ở Việt Nam người ta không cho phép người chỉ huy để xảy ra trường hợp chuyên gia Liên Xô hy sinh tại chiến trận, và họ đã dùng thân mình để che đạn cho các chuyên gia Liên Xô. Đó chính là tình hữu nghị, đó là tất cả những gì đã có giữa chúng ta”./.