Cuba 2026: Giấc mơ có thật

Tôi đã mơ về Cuba từ rất lâu. Từ những năm tháng thơ ấu, khi trong tay tôi là những cuốn sách, những tạp chí cũ kể về các vị lãnh tụ, về đất nước Cuba nhỏ bé nhưng kiên cường, về một dân tộc sống giữa vòng vây cấm vận mà vẫn giữ được lòng tự tôn và bản lĩnh. Khi ấy, Cuba trong tôi vừa xa xôi, vừa thân thuộc – như một người anh em chưa từng gặp mặt nhưng đã quen từ lâu.

Và phải đến bây giờ, năm 2026, tôi mới thật sự được đặt chân lên hòn đảo huyền thoại ấy. Chuyến đi của chúng tôi bắt đầu từ Mátxcơva, thủ đô Liên bang Nga – nơi những người Việt Nam như chúng tôi đã sinh sống từ cuối thập niên 1980. Đó là thời kỳ Liên Xô còn tồn tại, thời của tem phiếu, xếp hàng từ sáng đến tối để mua những nhu yếu phẩm tối thiểu, mỗi gia đình chỉ được phân phối một lượng rất hạn chế gạo, thịt, đường, dầu ăn. Một giai đoạn nhiều

thiếu thốn, nhưng cũng là quãng thời gian rèn cho con người sự nhẫn nại và khả năng thích nghi.

Gần bốn mươi năm sau, từ chính mảnh đất từng trải qua thời bao cấp ấy, chúng tôi lên đường sang Cuba – không chỉ để nghỉ dưỡng, mà còn để gặp gỡ, lắng nghe và thấu hiểu những người bạn Cuba, những con người mà cuộc sống hôm nay vẫn mang nhiều nét tương đồng với Việt Nam và Liên Xô ngày trước.

Chúng tôi rời Mátxcơva trong cái lạnh -10°C, tạm biệt mùa đông tuyết trắng để đến với Varadero – nơi được mệnh danh là một trong những bãi biển đẹp nhất thế giới. Biển xanh như ngọc, cát trắng mịn, nắng ấm chan hòa bao quanh khách sạn 5 sao Melia Internacional Varadero – một không gian nghỉ dưỡng đẳng cấp, tinh tế và đầy sức sống. Đoàn chúng tôi gần 20 người, đều là người Việt Nam đã định cư lâu năm tại Nga, cùng nhau du xuân đầu năm mới, mang theo cả ký ức và khát vọng khám phá.

Người bạn Cuba đầu tiên đến thăm chúng tôi là Leonel. Anh sống tại Villa Clara, cách Varadero gần 200 km, nhưng vẫn vượt quãng đường dài, mất gần 5 giờ di chuyển, chỉ để mang đến những cây mía ngọt tự trồng trong vườn nhà. Những cây mía ấy không chỉ ngọt nơi đầu lưỡi, mà còn gợi lại ký ức về những năm tháng khó khăn ở Việt Nam, khi Cuba từng viện trợ đường mía cho chúng ta.

Leonel là bác sĩ hai chuyên khoa, đồng thời là huấn luyện viên Aikido, người dành phần lớn thời gian và tâm huyết cho việc duy trì và phát triển võ đạo tại địa phương. Thế nhưng, mức lương hàng tháng của anh chỉ khoảng 20 đô la, tương đương chưa đến 600.000 đồng Việt Nam. Đó là con số khiến chúng tôi không khỏi lặng người. Cuộc sống của anh và gia đình – cũng như của rất nhiều người dân Cuba hiện nay – vô cùng chật vật: thiếu điện, thiếu nước, internet chập chờn hoặc không có, xe buýt không chạy vì không có xăng dầu, sinh hoạt bị gián đoạn thường xuyên, nhiều khu vực gần như bị tách biệt khỏi nhịp sống của thế giới hiện đại. Trong hoàn cảnh ấy, nụ cười, lòng hiếu khách và tinh thần lạc quan của người Cuba lại càng trở nên đáng trân trọng.

Những buổi sáng sớm, chúng tôi cùng các võ sinh Cuba tập luyện Aikido trên bãi biển Varadero, đón bình minh lên từ đại dương. Phía trước là biển xanh vô tận, phía sau là hàng cọ, dừa đung đưa trong gió. Thời gian như chậm lại. Ngôn ngữ có lúc phải nhờ đến công nghệ dịch thuật, nhưng ngôn ngữ của cơ thể, của võ đạo, của ánh mắt và nụ cười đã xóa nhòa mọi khoảng cách.

Hành trình tiếp tục đưa chúng tôi đến La Habana – trái tim của Cuba. Thành phố này mang vẻ đẹp rất riêng: cổ kính, kiêu hãnh và đầy chiều sâu lịch sử. Tòa nhà Quốc hội Cuba (El Capitolio) sừng sững với kiến trúc đồ sộ, mái vòm uy nghi, vừa gợi nhớ đến những công trình lớn của châu Âu, vừa mang dấu ấn đặc trưng của Cuba. Những con phố cổ, những ban công nhuốm màu thời gian và những chiếc xe cổ nhiều màu sắc vẫn ngày ngày lăn bánh như thể lịch sử chưa bao giờ rời xa nơi này.

Chúng tôi ghé thăm Trung tâm Fidel Castro Ruz, lắng nghe những câu chuyện gắn với lịch sử hiện đại Cuba, rồi hòa mình vào dòng người tham dự lễ bắn đại bác (Cañonazo) – một nghi thức mang đậm dấu ấn lịch sử và niềm tự hào dân tộc.

Nhưng có lẽ, trải nghiệm khiến tôi xúc động nhất lại đến từ những điều rất đời thường.
Tôi cùng các bạn Cuba đi bodega (cửa hàng quốc doanh), xếp hàng mua thực phẩm, nhìn những cuốn sổ phân phối và những gương mặt kiên nhẫn chờ đến lượt mình. Bất chợt, ký ức tuổi thơ ùa về. Tôi nhớ lại những ngày còn bé, cầm tem phiếu theo mẹ đi mua gạo, mua rau ở phố Mã Mây, khi gia đình tôi còn sống tại phố Đào Duy Từ, Hà Nội. Cảm giác ấy – vừa quen, vừa nghẹn ngào – khiến tôi hiểu sâu sắc hơn cuộc sống của người dân Cuba hôm nay.

Chúng tôi còn đến Pedro Betancourt, một vùng nông thôn yên bình. Ở đó, chúng tôi tập luyện tại võ đường địa phương, đi chợ, mua thực phẩm, cùng nhau nấu ăn và chia sẻ bữa cơm giản dị. Không có sự hào nhoáng, chỉ có Cuba đời thực – chân thành và ấm áp.

Phần lớn các buổi tập luyện diễn ra trong điều kiện rất đặc biệt. Điện bị cắt luân phiên mỗi địa phương chỉ có điện 3-4 tiếng mỗi ngày, có buổi chúng tôi đang tập thì đèn vụt tắt, chỉ còn ánh sáng tự nhiên, rồi mọi người lặng lẽ thắp lên những chiếc đèn dầu. Khung cảnh ấy khiến tôi chợt nhớ về những năm tháng tuổi thơ, khi ở Việt Nam chúng tôi từng học bài, sinh hoạt dưới ánh đèn dầu leo lét. Ở Cuba, việc thiếu điện, thiếu nước, thiếu thốn đủ đường đã trở thành một phần của đời sống thường nhật từ rất lâu.

Tôi cố gắng tận dụng tối đa quỹ thời gian ít ỏi của mình để hướng dẫn cho các võ sinh và các huấn luyện viên Cuba những nội dung, phương pháp và cách tiếp cận mà trong điều kiện hiện tại, họ không dễ có cơ hội tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Không chỉ là kỹ thuật, mà còn là tư duy tập luyện và tinh thần võ đạo được chắt lọc qua nhiều năm thực hành. 

Có những khoảnh khắc, dưới ánh đèn dầu mờ ấm, chỉ còn nhịp thở, chuyển động của cơ thể và sự tập trung nội tâm, tôi nhận ra rằng võ đạo không cần ánh đèn rực rỡ để tỏa sáng. Nó sống trong ý chí, trong sự kiên trì và trong niềm tin của con người – điều mà các bạn Cuba có thừa, dù cuộc sống còn nhiều khó khăn.

Cuba trong tôi không chỉ là biển xanh, cát trắng hay những khu nghỉ dưỡng đẳng cấp.
Cuba là con người, là lịch sử, là ký ức chung của những dân tộc từng đứng bên nhau trong những năm tháng gian nan nhất.

Và tôi tin rằng, Cuba không chỉ là điểm đến của một chuyến đi, mà là một phần ký ức sẽ theo tôi suốt cuộc đời.

Long Hà (Varadero Cuba 18/01/2026)