Nguyên Thứ trưởng Nội vụ: “Đừng nên đổ lỗi cho Bộ trưởng”

 "Nếu xét trong mối tương quan giữa việc chúng ta có khoảng 1.000 GS, TS ngành giao thông mà giao thông vẫn ách tắc thì thấy có vấn đề. Tuy nhiên, xét trong cả một hệ thống cơ chế, chính sách thì đó hoàn toàn là chuyện dễ hiểu, nhất là khi nhà khoa học chưa thực sự được tham gia vào các quyết định" - Ông Thang Văn Phúc, nguyên thứ trưởng Bộ Nội vụ bày tỏ quan điểm.

 

Ông Thang Văn Phúc, nguyên thứ trưởng Bộ Nội vụ

Không có nổi 1km cao tốc đạt chuẩn quốc tế!

Gần đây, dư luận mổ xẻ nhiều về những giải pháp mà bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đề xuất, thực hiện, nhất là việc đổi giờ làm. Ông có bình luận gì về những giải pháp ấy?

Tôi cho rằng, nhìn vào thực trạng giao thông của ta hiện nay thì những sáng kiến của bộ trưởng, trong đó có việc đổi giờ làm là thật sự mang tính đột phá rồi. Tuy rằng đây là giải pháp các nước đã dùng từ lâu rồi. Chỉ có điều chúng ta đừng nóng vội, không thể đòi hỏi phải có kết quả ngay trước mắt mà phải có thời gian cần thiết cho thay đổi.

Xét cho cùng thì những giải pháp ấy mới chỉ như một sự bắt đầu công phá những trì trệ, ách tắc mà bản thân hệ thống của chúng ta đang tự mình trói chân tay lại lại chứ chưa thể thay đổi ngay nó được.

"Hệ thống của chúng ta đang tự mình trói chân tay lại"?

Đúng vậy. Cái này đã nói từ rất lâu rồi chứ không phải đến bây giờ.

Ông có thể nói cụ thể hơn không?

Nói thế này để bạn dễ hình dung. Tôi đi Hàn Quốc - nước có cùng một xuất phát điểm như ta trong những năm 60, 70 của thế kỷ trước. Thế nhưng, ngay từ những năm đó họ đã quan tâm tới việc xây dựng hạ tầng giao thông với tuyến đường cao tốc dài 600km đạt chuẩn quốc tế.

Còn ta thì đến nay vẫn chưa có nổi 1km đường cao tốc đạt chuẩn này. Ngay như Đại lộ Thăng Long (Hà Nội) được cho là tốt nhất hiện nay song cũng chỉ xứng "đại lộ làng". Thế thì làm sao mà phát triển, mà công nghiệp hóa được? Vì thế nên đừng đổ lỗi cho bộ trưởng. Cả hệ thống còn nhiều bất cập đang cần cải cách mà.

Không có nổi 1km đường cao tốc đạt chuẩn quốc tế, theo ông là do đâu?

Do chủ trương đầu tư dàn trải, không tập trung. Ví như đáng lẽ anh làm trong một năm được 100km đường thì làm dứt điểm đi, năm sau làm con đường khác. Đằng này có khi cũng con đường ấy mà làm hàng chục năm.

Nói là đầu tư chiến lược, trọng điểm, mũi nhọn nhưng chỗ nào cũng thấy làm đường. Thế nhưng không chỗ nào cho ra đường cả, dẫn đến chất lượng, tốc độ phát triển của giao thông như bây giờ thì cũng là điều đương nhiên.

Nhà khoa học cũng đề xuất mạnh lắm!

Nhưng ông nghĩ sao khi ta có khoảng 1.000 GS, TS ngành giao thông? Họ ở đâu trong việc để giao thông "không ra đường cả"?

Nếu xét trong mối tương quan giữa việc chúng ta có khoảng 1.000 GS, TS ngành giao thông mà giao thông vẫn ách tắc, tai nạn không giảm thì thấy có vấn đề. Tuy nhiên, xét trong cả một hệ thống cơ chế, chính sách thì đó hoàn toàn là chuyện bình thường.

Bình thường ư?

Thật ra, đó không phải là câu chuyện của riêng ngành giao thông. Điều đó cho thấy chúng ta chưa sử dụng thực sự nguồn cán bộ khoa học. Nhiều nhà khoa học vẫn đứng ngoài các quyết định, thậm chí nhiều khi chỉ để làm cảnh.

Nhà khoa học chỉ để làm cảnh?

Còn sao nữa. Họ ngồi trong các hội nghị khoa học nhưng chỉ để tán dương bộ, ngành chứ chưa phải là người sử dụng thật sự trí thức khoa học. 

Nghĩa là, việc giao thông như hiện nay thì không thể trách các nhà khoa học?

Thì đương nhiên. Tôi có chục năm làm thứ trưởng, có điều kiện đi và gặp nhiều tập đoàn nhà nước, đơn vị để nâng cao năng lực hạ tầng giao thông. Tôi thấy, các nhà khoa học cũng đề xuất mạnh lắm chứ. Họ được đào tạo bài bản, tiếp cận với công nghệ tiên tiến của thế giới cơ mà.

Thế nhưng, họ lại chưa có đất để dụng võ. Hạt giống tốt phải có môi trường tốt để phát triển, nếu không anh sẽ bị thui chột. Tiếc rằng các vấn đề của trí thức mặc dù có khá nhiều nghị quyết của Đảng và chủ chương đúng đắn của Nhà nước cũng rất sớm song vẫn chưa phát huy thực sự đội ngũ này.

So với châu Phi làm sao lớn lên được?

Vậy vì sao lại chưa thực sự phát huy được đội ngũ khoa học, thưa ông?

Nghị quyết về trí thức của Hội nghị T.Ư 7 khóa X là phải có chính sách tạo môi trường cho sự sáng tạo, dân chủ. Đó là vấn đề lớn của việc quản trị đất nước chứ không phải của một nhóm người. Nếu nhìn xa hơn, anh phải nuôi dưỡng một tinh thần dân tộc, tự ái dân tộc cao thì mới mong có những bước chuyển.

Đằng này, giao thông, hạ tầng như thế nhưng lại đi so với châu Phi thì làm sao mà lớn lên được?

Nghĩa là ta đang thiếu lòng tự tôn dân tộc?

Đó là câu chuyện khá tế nhị. Từ năm 1986 đến nay, có nhiều đoàn đi nghiên cứu ở nước ngoài nhưng tại sao về nước họ lại không làm được? Rõ ràng chính sách của ta còn nhiều vấn đề, trong đó có cả tình cảm, đạo đức, tâm huyết. Anh có dám làm, dám xả thân hay đặt lợi ích của anh lên trên? Rất nguy hiểm khi lợi ích riêng đó đang nằm trong cơ cấu của hệ thống chính trị, cho nên mới có tham nhũng.

Bây giờ việc xác định ta tồn tại hay không là phải tính đến mức độ phát triển đến đâu, nghĩa là phải đặt khoa học đúng với vị trí quốc sách hàng đầu, là một nguồn lực quan trọng để phát triển. Không thể chậm trễ hơn được nữa.

Cứ tự đặt mình vào thứ không tưởng

Quay trở lại với câu chuyện giao thông như ông nói lúc đầu. Phải chăng, những giải pháp mà Bộ trưởng đưa ra thì chỉ như muối bỏ bể?

Tất nhiên nó cũng sẽ có tác dụng thay đổi nhất định Nhưng tạo ra hiệu quả thì chắc chưa tính được. Đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ nhiếu vấn đề như chính hệ thống giao thông vậy !

Vậy đâu mới là biện pháp căn cơ để "chữa bệnh" cho giao thông?

Trước hết, phải có một cuôc tổng rà soát, đánh giá lại xem tất cả chính sách phát triển ngành giao thông hiện hành. Tập trung cái gì chưa được, không phù hợp? Phải làm quyết liệt. Phát hiện cho được bệnh, biểu hiện của bệnh nhưng nguyên nhân sâu xa là gì? Phải nắm được bản chất.

Hiện nay, tư tưởng chạy theo thành tích, phong trào, do đó lúc này phải chuyển mạnh sang tư duy thiết thực, hiệu quả, vững chắc, làm đâu được đấy, chứ không thể nóng vội, đòi hỏi có kết quả ngay trước mắt thì làm sao mà có được.