Người Nga bị phương tây cấm vận sẽ được đền bù?

Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ đền bù cho công ty và cá nhân Nga bị phương Tây niêm phong tài sản, bằng Luật bồi thường mà Viện Duma (Hạ viện Nga) ngày 8.10 thông qua đợt 1? Đó là câu hỏi khó trả lời, khi đó là một dự thảo luật gây tranh cãi ầm ĩ ở xứ bạch dương.

Rotenberg, bạn võ của ông Putin

Dự thảo luật này dự kiến đền bù tiền cho các công ty và cá nhân Nga bị phương Tây niêm phong tài sản, với lý do Nga can thiệp vào cuộc khủng hoảng Ukraine. Moscow luôn phủ nhận cáo buộc này.

Theo báo điện tử Gazeta.ru, dự thảo luật này phải trải qua 2 đợt xem xét nữa, trước khi chuyển lên Hội đồng liên bang Nga (Thượng viện) và trước khi được Tổng thống Nga Vladimir Putin phê duyệt.

Dự thảo luật này bị phe đối lập gọi là "Luật Rotenberg", vì có liên quan người bạn thơ ấu Arkady Rotenberg từng học võ judo với ông Putin, nay là một tỷ phú ngành xây dựng và ống dẫn dầu.

Ban đầu chính phủ Nga bác dự thảo luật này khi nó được trình hồi tháng 4, nhưng đến ngày 24.9 thì sớm quay qua ủng hộ, chỉ một ngày sau khi ông Rotenberg bị lọt vào danh sách bị Liên hiệp châu Âu (EU) trừng phạt, bị kê biên 4 biệt thự trị giá 40 triệu USD ở Ý.

Các đảng đối lập nhanh chóng kết luận luật này được Điện Kremlin “bật đèn xanh”, nhằm đền bù cho những rắc rối của ông Rotenberg, và họ gọi là “Luật Rotenberg”, dù ông này nói không có ý định nhận tiền bồi thường từ ngân sách quốc gia.

Vũ khí trả đũa: kê biên tài sản công của nước cấm vận Nga

Dự thảo luật còn cho phép kê biên các tài sản của người nước ngoài tại Nga, để nhà nước có tiền đền bù cho việc bị mất tài sản do lệnh cấm vận của phương Tây.

Đối tượng nước ngoài bị kê biên tài sản là công dân của các nước gây ra việc người Nga bị trừng phạt, và nếu không có tài sản ấy, Nga có thể tịch thu tài sản công của nước đó, dù các tài sản này hưởng quyền miễn trừ ngoại giao.

Nhiều người giàu có và các công ty có thể hưởng lợi từ luật này. Theo báo New York Times, một số đồng minh giàu có và giàu quyền thế của ông Putin đang bị Mỹ và EU trừng phạt, như Igor Sechin, chủ tập đoàn năng lượng Rosneft.

Hoặc tỷ phú Gennady Timchenko, đồng chủ nhân tập đoàn khí đốt Novatek (hạng nhì ở Nga) và Yuri Kovalchuk, một trong những cổ đông lớn của Ngân hàng Nga (Bank Rossiya).

Dự thảo luật được thông qua đợt 1 với 233 phiếu thuận (chủ yếu của đảng Nước Nga thống nhất cầm quyền) và 202 phiếu chống của các đảng đối lập, gồm đảng Cộng sản Nga. Đây là một điều bất thường ở Viện Duma vốn thường đạt sự nhất trí cao.

Các nghị sĩ thân chính phủ trình luật này, nói luật sẽ bảo vệ quyền lợi của nhân dân Nga bị thiệt thòi vì “hành vi phi pháp” của phương Tây.

Nhưng các đảng đối lập vẫn nói luật “che chắn” các quan chức cấp cao và những tỷ phú Nga khỏi sự tác động của lệnh cấm vận, và để “mua” sự trung thành của tầng lớp quyền thế.

Nhật báo thương mại Vedomosti được nể trọng ở Nga, gần đây có bài xã luận, viết: “Sự trung thành của những đồng minh là rất quan trọng đối với vị lãnh đạo của một pháo đài đang bị vây. Với luật này, vấn đề được giải quyết: lãnh đạo sẽ mua giới quyền lực với sự giúp đỡ của ngân sách quốc gia”.

Alexei Navalny, một tay blog chống Kremlin đang bị quản thúc tại gia, viết: “Nay chúng ta sẽ phải trả gấp đôi cho biệt thự của Rotenberg, Timchenko. Một lần khi họ chiếm đoạt tất cả để xây biệt thự, lần thứ hai khi chúng ta phải bồi thường việc các biệt thự ấy bị kê biên”.

Nghị sĩ Nikolai Kolomeitsev thuộc đảng Cộng sản Nga trình bày tại Hạ viện: “Hóa ra quyền sở hữu tài sản của một số người, nhất là những nhân vật thân cận giới quyền thế, lại đặc biệt quan trọng hơn quyền sở hữu tài sản của hàng triệu người dân”.

Thử thách lớn dành cho ông Putin

Ngay cả Bộ trưởng Tài chính Nga Alexei Ulyukayev cũng chỉ trích dự thảo luật này, trước khi Hạ viện Nga đưa dự thảo luật ra xem xét.

Trả lời phỏng vấn của kênh truyền hình Rossia-24, ông nói dự thảo luật có nghĩa nhà nước góp phần làm dòng vốn đầu tư bị rút khỏi Nga: nó sẽ khuyến khích người dân Nga rút tiền khỏi đất nước, để đóng bảo hiểm tài sản của họ ở nước ngoài.

Bộ của ông ước tính dòng vốn Nga sẽ bị rút 120 tỉ USD tức tương đương 6 % GDP.

Vài tháng qua, dự báo sức tăng trưởng kinh tế Nga sẽ giảm mạnh vì sức tăng trưởng giảm, đồng rúp mất giá (40 rúp “ăn”một USD) giá dầu thô Brent bị rớt còn 92 USD/thùng vào ngày 8.10, cùng lệnh cấm vận của phương Tây sẽ khiến nguồn thu ngân sách bị giảm đáng kể, nhưng chính phủ vẫn có những hứa hẹn tăng chi ngân sách.

Nếu thông qua “Luật Rotenberg”, chính phủ Nga sẽ bị “lụt” trước những yêu cầu hỗ trợ, vào thời điểm nhiều công ty bị lệnh cấm vận đã “xin” chính phủ xem xét hỗ trợ tài chính.

Hồi trung tuần tháng 9, chính phủ Nga nói một quỹ 309 tỷ rúp (7,8 tỷ USD) sẽ được lập, để hỗ trợ các công ty bị trừng phạt, mà một phần tiền bồi thường này lấy từ hệ thống trợ cấp công ích.

Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov cũng từng cho giới truyền thông Nga biết: chính phủ tính chi 60 % trong số tiền 85 tỷ USD từ quỹ dự trữ quốc gia để giúp nền kinh tế, nhất là giúp hai “khổng lồ” ngành năng lượng là Rosneft và Novatek.

Hầu hết các chuyên gia đều công nhận: nhiều công ty nhà nước Nga bị cấm vận vẫn còn tiền để trả nợ ngắn hạn, nhưng nếu lệnh cấm vận kéo dài hàng tháng, việc họ không thể trả nợ dài hạn sẽ tác động mạnh đến nền kinh tế Nga.

Riêng đối với ông Putin, việc hứa hẹn sẽ tăng trưởng kinh tế sẽ là một trong những thách thức lớn cho ông trong những tháng tới.