Tổng thống Mỹ Trump phê duyệt thỏa thuận hạt nhân, bước ngoặt với đồng minh Trung Đông

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức phê duyệt thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Ả-rập Xê-út. Theo đó, Mỹ sẽ hỗ trợ đồng minh phát triển chương trình hạt nhân dân sự và có khả năng mở đường cho việc làm giàu uranium ngay trên lãnh thổ vương quốc, Wall Street Journal dẫn thông tin từ các quan chức Mỹ cho biết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thái tử kế vị Ả-rập Xê-út Mohammed bin Salman.

(Ảnh: Reuters)

Thỏa thuận ước tính trị giá hàng chục tỷ USD, có thời hạn 30 năm. Theo đó, các công ty Mỹ sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc phát triển hạ tầng hạt nhân của Ả-rập Xê-út, đồng thời loại bỏ sự tham gia của các đối thủ nước ngoài.

Reuters đưa tin, Chính quyền Tổng thống Trump dự kiến sẽ trình văn bản được gọi là Thoả thuận 123 này lên Quốc hội trong vài ngày tới.

CNN dẫn lời các chuyên gia cho rằng thỏa thuận có thể mở đường để Ả-rập Xê-út tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân nếu không áp dụng biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt.

Thái tử kế vị Mohammed bin Salman trước đây từng tuyên bố, Ả-rập Xê-út sẽ phát triển vũ khí hạt nhân nếu Iran - đối thủ khu vực lớn nhất của nước này - chế tạo được bom nguyên tử.

Đầu năm nay, chính quyền Tổng thống Trump đã thông báo sơ bộ cho một số nghị sĩ về những nội dung chính của thỏa thuận với Ả-rập Xê-út. Theo các nguồn tin, ngay từ thời điểm đó, chính quyền Mỹ đã đề cập đến cơ chế đặc biệt cho phép Ả-rập Xê-út tiến hành hoạt động làm giàu uranium trong nước và/hoặc tái chế plutonium ở mức độ nhất định. Đây được đánh giá là điều “chưa từng có tiền lệ” trong các thỏa thuận tương tự.

Điều khoản về làm giàu uranium có kèm theo một số điều kiện do Mỹ áp đặt, nhưng giới hạn cụ thể vẫn chưa được công bố.

Tuy nhiên, Thỏa thuận 123 không phải là văn bản quyết định cuối cùng về việc Ả-rập Xê-út có được tiếp cận công nghệ và vật liệu nhạy cảm hay không.

Đây chỉ là khuôn khổ pháp lý cơ bản cho phép các công ty hoặc Chính phủ Mỹ chuyển giao vật liệu và công nghệ hạt nhân phục vụ chương trình hạt nhân dân sự của quốc gia tiếp nhận. Mọi hoạt động chuyển giao sau đó vẫn phải trải qua các quy trình xem xét bổ sung.

Làm giàu uranium và tái chế plutonium là hai con đường chính để tạo ra vật liệu lõi phục vụ chế tạo vũ khí hạt nhân. Phần lớn các quốc gia vận hành lò phản ứng hạt nhân dân sự sử dụng uranium đã làm giàu không tự sản xuất loại nhiên liệu này mà nhập khẩu từ một số nhà cung cấp như Mỹ hoặc Nga, dưới sự giám sát nghiêm ngặt của quốc tế.

Tuy nhiên, thỏa thuận không yêu cầu Ả-rập Xê-út tham gia Nghị định thư bổ sung của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA). Cơ chế bảo đảm sẽ chỉ là thỏa thuận song phương giữa Mỹ và Ả-rập Xê-út.

Thỏa thuận với Ả-rập Xê-út khác biệt đáng kể so với thỏa thuận hạt nhân mà Mỹ ký với UAE năm 2009. Theo thoả thuận này, UAE chấp nhận cơ chế giám sát tăng cường của IAEA và cam kết từ bỏ hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium cũng như tái chế plutonium. Các chuyên gia hạt nhân coi đây là “tiêu chuẩn vàng” trong hợp tác hạt nhân dân sự.

Bình Giang