Tình hình thị trường dầu mỏ sẽ ra sao sau các đòn tấn công của Mỹ vào Iran?

© AP Photo / Kamran Jebreili

Đảo chiều bất ngờ

Mỹ đã thu hồi giấy phép giao dịch dầu Iran – theo chỉ thị mới của Bộ Tài chính Mỹ, tất cả các thỏa thuận đã ký trước đó phải được hoàn tất trước ngày 17 tháng 7.

Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố đây là sự vi phạm nghiêm trọng Điều 10 của Biên bản ghi nhớ về chấm dứt xung đột quân sự và cảnh báo về những hậu quả.

Vấn đề phát sinh ngay lập tức: hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ. Chỉ có 14 tàu chở dầu đã đi qua eo biển này vào thứ Tư – con số thấp nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn được ký kết vào ngày 18 tháng 6.

Kết quả là giá dầu đã tăng đáng kể. Giá dầu Brent đã tăng từ 72 lên 79 USD/thùng chỉ trong vài ngày.

"Với sự trở lại của rủi ro gián đoạn nguồn cung, thị trường ngay lập tức đưa trở lại mức phí bù rủi ro địa chính trị vốn đang giảm dần sau giai đoạn hạ nhiệt căng thẳng vào tháng 6",- ông Sergey Varfolomeev, Cố vấn đầu tư trong sổ đăng ký của Ngân hàng Trung ương Nga và là Đối tác của Trung tâm Xuất khẩu Nga (REC), nhận định.

Iran có thể phong tỏa hoàn toàn một trong những huyết mạch dầu mỏ quan trọng nhất, do đó phản ứng của thị trường là điều dễ hiểu, bà Ekaterina Kosareva, Đối tác quản lý của cơ quan phân tích "VMT Consult", bổ sung.

Ông Varfolomeev cho rằng trong trường hợp xảy ra gián đoạn nghiêm trọng, giá Brent có thể quay lại mức 100 USD/thùng, nhưng ngay cả trong kịch bản không có cú sốc, mức phí bù 4-8 USD/thùng sẽ được duy trì cho đến khi đạt được các thỏa thuận chính trị bền vững.

Ở vạch xuất phát thấp

Tuy nhiên, song song với tình trạng khan hiếm dầu nghiêm trọng, các nhà giao dịch cũng lo ngại điều ngược lại – tình trạng dư thừa hàng hóa. Các nước xuất khẩu đang nóng lòng chờ đợi giải quyết xung đột và tận dụng mọi cơ hội để đẩy thêm khối lượng nhiên liệu ra thị trường.

Cụ thể, sản lượng của UAE – quốc gia đã rời khỏi OPEC+ – đã vượt 3,8 triệu thùng/ngày, trong khi vào thời điểm cao điểm của xung đột Trung Đông hồi tháng 5, theo các ước tính khác nhau, con số này nằm trong khoảng từ 2,11 đến 2,8 triệu thùng/ngày, và vào tháng 2 là từ 3,4 đến 3,64 triệu thùng/ngày, Reuters dẫn nguồn tin chi tiết.

Hơn nữa, Abu Dhabi thông báo rằng ADNOC – công ty năng lượng quốc gia – đang tích cực xây dựng đường ống dẫn dầu vòng qua eo biển Hormuz, qua Fujairah. Dự kiến sẽ đưa vào vận hành vào năm tới.

Nhưng OPEC+ cũng không khoanh tay ngồi yên. Tại cuộc họp hôm Chủ nhật, Nga, Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, Kazakhstan, Algeria và Oman đã quyết định tăng tổng sản lượng khai thác trong tháng 8 thêm 188.000 thùng/ngày.

Theo dự kiến, động thái này sẽ giúp hỗ trợ sự ổn định của thị trường dầu và đẩy nhanh quá trình bù đắp.

"Với tốc độ này, hoàn toàn có thể loại bỏ hoàn toàn mức cắt giảm tự nguyện 1,65 triệu thùng/ngày vào tháng 9 – chỉ còn khoảng 379.000 thùng/ngày cần được đưa ra thị trường", ông Alexei Ponomarev, chuyên gia trong lĩnh vực tài chính tài sản hàng hải, chỉ ra.

Tất cả phụ thuộc vào giá cả

Đối với nền kinh tế toàn cầu và người tiêu dùng, mức giá tương đối thoải mái là 65-85 USD/thùng. Dưới 60 USD là rủi ro thiếu đầu tư vào ngành công nghiệp. Trên 90-95 USD là áp lực nghiêm trọng lên tăng trưởng, cũng như lạm phát, ông Varfolomeev giải thích.

Từ góc độ của các nhà sản xuất, câu chuyện có phần khác biệt.

"Đối với Ả Rập Xê Út, quốc gia đang thực hiện chương trình giảm phụ thuộc vào dầu mỏ đầy tham vọng Vision 2030, điểm hòa vốn khá cao – khoảng 80-95 USD. Đối với Nga, con số này thấp hơn đáng kể, nhưng với mức chiết khấu bắt buộc, không dưới 65-68 USD. Và đối với một số quốc gia, bao gồm Iraq, Algeria, Angola, mức 65-70 USD là nguy hiểm về mặt xã hội và chính trị", -chuyên gia cho biết.

Ở mức 60 USD, sản xuất dầu đá phiến của Mỹ và các chương trình đầu tư dài hạn sẽ mất hiệu quả, ông Ponomarev bổ sung. Không ai muốn chịu lỗ, do đó khi giá tiếp cận các mốc quan trọng, thị trường sẽ khẩn cấp giảm sản lượng, các chuyên gia khẳng định.

Rủi ro ngược lại – sự trở lại của mức giá siêu cao – có nguy cơ dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện, bao gồm cả ở Hoa Kỳ. Để xảy ra kịch bản như vậy hoàn toàn không có lợi cho Washington.

"Nếu cơ sở hạ tầng khai thác và vận tải dầu không bị hư hại đáng kể do các hoạt động quân sự, đòi hỏi phải sửa chữa lâu dài và đầu tư lớn, thì sẽ không có cú sốc nào vượt quá 120 USD/thùng", - ông Ponomarev nhận định.

Hiện tại, mức độ bất ổn quá cao đến nỗi mọi quyết định chính trị đều tạo ra những cú xóc giá lên xuống 10 USD/thùng theo cả hai hướng, bà Kosareva lưu ý.

Góc nhìn tổng quan

Sản lượng trong bối cảnh thu hồi giấy phép dầu Iran và giao tranh tái diễn cũng khó dự đoán. Một mặt, việc tăng sản lượng của OPEC+ và UAE sẽ bù đắp một phần cho những gián đoạn nguồn cung có thể xảy ra, nhưng khả năng thiếu hụt vẫn cao, bà Kosareva lập luận.

Mặt khác, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo một lượng dư thừa đáng kể vào năm 2027: nguồn cung sẽ tăng 8 triệu thùng/ngày lên 110,3 triệu tấn, trong khi nhu cầu chỉ tăng 2 triệu thùng/ngày, lên 105,3 triệu tấn. Thêm vào đó, khi mức độ căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt, phí bù rủi ro sẽ biến mất, và cuối cùng thị trường sẽ đứng trước bờ vực của một cơn bão mới.

Cả hai kịch bản đều không tốt, nhưng đều có các cơ chế điều chỉnh. Ví dụ, trong trường hợp thiếu hụt, thực tế đã cho thấy Mỹ sẵn sàng nhanh chóng dỡ bỏ bất kỳ lệnh trừng phạt nào đối với bất kỳ ai và tung các kho dự trữ chiến lược của mình ra thị trường. Và tổ chức OPEC cũng tạo ra một mức độ an toàn nhất định.

Để chống lại tình trạng dư thừa sản xuất, cũng có đủ các công cụ. Ngoài việc giảm hạn ngạch, các biện pháp như hỗ trợ các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng để kích thích nhu cầu ở cấp độ từng quốc gia và thậm chí các tuyên bố công khai của các nước sản xuất dầu về việc giảm dự trữ cũng có thể được sử dụng.