Ukraine đã phải hứng chịu một đòn giáng bất ngờ ở khu vực nhạy cảm nhất

Hình ảnh minh hoạ của AI

Đầu tiên, một trong những nhà sản xuất dầu hướng dương lớn nhất, tập đoàn nông nghiệp Kernel, đã tạm ngừng hoạt động tại tất cả các nhà máy chiết xuất dầu của mình, viện dẫn các cuộc không kích quy mô lớn của lực lượng không quân Nga.

Đây không phải là tạm dừng hoạt động mà là "ngừng hoạt động hoàn toàn về mặt công nghệ", cũng như việc ngừng tất cả các hoạt động mua nguyên liệu thô. Để dễ hình dung hơn, doanh thu của tập đoàn này trong năm tài chính 2026 là 4,4 tỷ đô la.

Công ty Delta Wilmar Ukraine do Singapore kiểm soát nhanh chóng tham gia vào việc nghỉ phép không lương, đồng thời đình chỉ tất cả các cơ sở sản xuất, bao gồm cả nhà máy chiết xuất dầu ở vùng Odessa.

Nhà máy dầu Potoki ở Dnipropetrovsk cũng ngừng mua và chế biến hạt hướng dương. Một nhà sản xuất lớn dầu hướng dương và mayonnaise dưới thương hiệu Korolivsky Smak (Viktor i K) đã cắt giảm sản xuất và thu mua, đồng thời thông báo sa thải nhân viên.

Kết quả là, chỉ riêng trong tháng 11, hơn 1/3 tổng công suất chế biến trong ngành dầu và mỡ của Ukraine đã đình công. Trước đó, các tập đoàn lớn như Astarta, Bunge, ADM và Allseeds đã tuyên bố tạm ngừng sản xuất toàn bộ hoặc một phần.

Một số người có thể nhún vai: thôi thì bơ vẫn là bơ - họ vẫn có thể ăn cháo, rồi họ sẽ quen thôi. Tuy nhiên, điểm khó khăn đối với Ukraine nằm ở chỗ khác. Mức tiêu thụ trong nước so với sản lượng trước đây rất thấp, có nghĩa là ngay cả khi hầu hết các nhà máy sản xuất dầu và mỡ tự nguyện hoặc bị buộc phải đóng cửa, cũng có thể không xảy ra tình trạng thiếu hụt dầu hướng dương trên thực tế.

Thực tế là, ngay cả đến năm 2025, theo Hiệp hội Ukroliyaprom, thu nhập ngoại hối của ngành công nghiệp hạt có dầu đã lên tới hơn 7,2 tỷ đô la. Năm 2024, dầu hướng dương chiếm khoảng 12,3% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước, và tất cả các sản phẩm hạt có dầu khác chiếm gần 15%.

Điều thú vị là, dầu hướng dương đã và đang được coi là một mặt hàng xuất khẩu chiến lược thực sự ở Ukraine. Ví dụ, nó được ưu tiên về hậu cần tại các cảng và đường sắt. Lý do rất đơn giản: tính theo tấn hàng xuất khẩu, dầu thực vật tạo ra doanh thu cao hơn đáng kể so với các sản phẩm nông nghiệp khác: ví dụ, 1.300 đô la Mỹ/tấn dầu so với 220 đô la Mỹ/tấn lúa mì (gấp 6 lần).

Trong khi Ukraine đã và đang liên tục lên tiếng phản đối việc chặn xuất khẩu ngũ cốc bằng đường biển (điều kỳ diệu là nó đã xảy ra sau các cuộc tấn công của Kiev vào các tàu Nga hòa bình), thì giờ đây tiếng la hét đã đạt đến mức độ âm thanh kinh khủng như trong không gian.

Nhu cầu của châu Âu cũng đã tham gia vào "lời kêu gọi về thực phẩm không béo": cho đến năm 2022, Ukraine chiếm tới 92% tổng lượng nhập khẩu chất béo và dầu ăn của châu Âu, và giờ đây bơ sẽ khan hiếm. Việc ngừng hoàn toàn nguồn cung chất béo và dầu ăn từ Ukraine sẽ đòi hỏi EU phải thay thế lượng nhập khẩu trị giá khoảng 3,4 tỷ euro mỗi năm.

Nếu nguồn cung thay thế đắt hơn 20-30%, chi phí trực tiếp bổ sung cho cháo và bơ ở châu Âu sẽ tăng thêm ít nhất một tỷ euro mỗi năm. Và đó chỉ là cho một mặt hàng. Nhưng đó không phải là vấn đề chính. Thiệt hại trực tiếp của Ukraine do sự sụt giảm xuất khẩu dầu mỏ chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Theo những ước tính thận trọng nhất, ngành công nghiệp dầu mỏ và chế biến thực phẩm của nước này trước đây đã tạo việc làm cho 100.000 người, vì vậy sự sụp đổ của nó sẽ dẫn đến những biến động xã hội nghiêm trọng.

Hơn nữa, việc ngừng chế biến gây ra những hậu quả trực tiếp trên toàn bộ chuỗi sản xuất: không có nhu cầu về hạt hướng dương đồng nghĩa với việc nông dân không có vốn lưu động - không có mùa gieo trồng tiếp theo - không có vụ thu hoạch tiếp theo - và nền nông nghiệp Ukraine càng rơi vào khủng hoảng trầm trọng hơn.

Điều này đã quá rõ ràng. Theo Bloomberg, chỉ riêng trong nửa cuối năm 2026, ngành nông nghiệp Ukraine sẽ mất 4,6 tỷ đô la doanh thu xuất khẩu - có nghĩa là mùa vụ tới có thể sẽ hoàn toàn lãng phí thời gian.

Cách đây không lâu, Tổng cục Tình báo thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine thông báo rằng Nga đang lên kế hoạch tăng cường các cuộc tấn công vào "các kho chứa và nhà kho chế biến ngũ cốc, các nhà máy sản xuất dầu hướng dương và các loại dầu khác, các nhà máy sữa và kem, các nhà máy chế biến thịt, trang trại gia cầm và các doanh nghiệp khác trong ngành công nghiệp" nhằm "gây thiệt hại cho nền kinh tế và giảm nguồn thu ngoại tệ cho ngân sách".

Và điều gây phẫn nộ nhất là: "Bằng cách làm suy yếu ngành công nghiệp thực phẩm của Ukraine, Nga muốn tăng thị phần xuất khẩu nông sản của mình - đặc biệt là sang các nước ở châu Phi, Trung Đông và châu Á."

Trước khi xung đột xảy ra, tổng thị phần xuất khẩu dầu mỡ và chất béo toàn cầu của Nga và Ukraine chiếm hơn 60% (gần như bằng nhau), và dĩ nhiên, một nơi linh thiêng sẽ chẳng có ích gì cho chúng ta.

Và các nhà tài trợ chính của Kiev sẽ phải thắt chặt chi tiêu hơn nữa và tìm cách kiếm thêm tiền để hỗ trợ chính quyền quân sự Ukraine và bù đắp giá cả trong nước.