Nga cần công tác khoa học ở vùng nhiệt đới để làm gì?

© Ảnh : Russian-Vietnam project

«Nga cần công tác ở vùng nhiệt đới để làm gì?». Câu hỏi này từng thường xuyên vang lên trong giới khoa học vào những năm đầu thành lập Trung tâm Nhiệt đới - ông Andrey Kuznetsov Tổng giám đốc phía Nga của Trung tâm Nhiệt đới nhớ lại trong cuộc phỏng vấn của Ban Tiếng Việt thuộc Sputnik. Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau đã có sự thấu hiểu rằng ở giai đoạn hiện nay còn rất ít sự tương tác giữa con người với tự nhiên, mà điều quan trọng nhất là dự báo hành động của chúng ta, thẩm định và hiểu rõ các hệ quả từ những gì con người làm đối với tự nhiên nguyên sinh.

Trong khi đó, khoa học Nga luôn hướng tới những điều chưa biết. Đối với Nga, vùng nhiệt đới là một hành tinh mới mẻ. Nga cần sở hữu kho dữ liệu khoa học của riêng mình về tất cả các khu vực trên địa cầu này. Cả châu Phi, Nam Mỹ và Đông Nam Á đều đang phát triển tích cực. Đại diện của các tổ chức khoa học từ nhiều quốc gia khác nhau đang làm việc tại đây.

Nga cần sự cạnh tranh khoa học hiệu quả cùng với họ, dựa trên cơ sở những dữ liệu khoa học của chính mình. Cụ thể, cần nghiên cứu cả các bệnh xã hội lẫn các bệnh truyền nhiễm tự nhiên. Có số lượng lớn các bệnh này, từ loại đã được nghiên cứu cho đến chưa được nghiên cứu. Ngay cả đợt đại dịch lây nhiễm coronavirus gần đây cũng bắt nguồn chính từ động vật nhiệt đới, từ loài dơi.

Hoặc một ví dụ khác là vi nấm nhiệt đới. Chúng không chỉ gây nhiễm trùng ở người, mà còn phá hủy vật liệu, nhựa và các lớp sơn phủ, cùng hệ thống dây dẫn điện. Về bản chất thì đối với vi nấm hầu như không hề có giới hạn nào.

Và chúng ta cần phải biết, ví dụ như nên sử dụng vật liệu nào khi xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở vùng nhiệt đới, phải bảo vệ vật liệu và cả công trình ra sao khỏi vi nấm để nhà máy có thể hoạt động trơn tru an toàn không gặp sự cố.

Đây là những kiến thức hoàn toàn mới đối với chúng ta. Việc vận hành các hệ thống kỹ thuật ở vùng nhiệt đới là đặc biệt phức tạp với máy tính và các khối linh kiện điện tử tinh vi, cũng phần lớn là «điểm mù» hay còn gọi là vùng trắng thông tin. Chúng ta chưa biết một cách thấu đáo chúng hoạt động như thế nào. Mà không chỉ riêng chúng ta không biết, người Mỹ cũng vậy. Họ vấp phải rất nhiều vấn đề với các thiết bị bay của mình ở vùng nhiệt đới.

Tại Trung tâm Nhiệt đới đang tiến hành các thử nghiệm về nhựa sinh học có thời gian phân hủy nhanh. Loại nhựa này được kỳ vọng thay thế các túi nilon hiện nay. Bởi khi ta dùng rồi vứt bỏ, túi nilon vẫn tồn tại dai dẳng hàng thế kỷ mà không bị phân hủy sinh học. Trong các đại dương thế giới đã tồn tại cả những hòn đảo từ những loại túi như vậy; khi trôi dạt, tạo ra mối nguy hiểm nghiêm trọng cho thuỷ thủ và gây tác hại cả cho môi trường sinh thái của các sinh vật biển.

Trung tâm Nhiệt đới cũng đối mặt với nhiều câu hỏi gắn với việc vận hành, bảo quản và hỗ trợ khoa học-kỹ thuật cho các trang thiết bị quân sự được Liên Xô và Nga cung cấp sang Việt Nam. Những khí tài này gặp không ít mối đe doạ ở Việt Nam, trong đó có đặc tính nhiệt độ và độ ẩm cao, cũng như các vi sinh vật bản địa. Hàng năm, chúng tôi phát hiện khoảng một vài chục loài vi nấm mới và xác định mức độ chúng có thể gây hại cho kỹ thuật, cũng như những điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển của chúng. Mỗi năm, chúng tôi phát hiện ra khoảng vài chục loài nấm vi sinh vật mới và cần xác định mức độ gây hại có thể cho thiết bị cũng như nắm được những yếu tố là điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển của chúng.

Trong số các sáng chế của tập thể Trung tâm có thể kể đến ví dụ như công nghệ bảo quản máy bay dài hạn. Chúng tôi cũng đã làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự cố làm gián đoạn, thậm chí là dừng hoạt động của động cơ máy bay từng xảy ra. Chúng tôi xây dựng một phương pháp mới để chống lại sự xuất hiện của các khóm vi sinh vật trong khối chứa linh kiện điện tử và vô tuyến trên máy bay. Khi cất cánh, phi cơ được làm nóng trong nhà vòm lên đến +40°C, sau đó thực hiện chuyến bay ở mức âm 30°C, rồi hạ cánh dưới ánh nắng mặt trời +60°C, thì độ ẩm trong máy móc - yếu tố chính dẫn đến sự xuất hiện của vi sinh vật - đơn giản là vượt quá giới hạn. Chúng tôi đã làm rõ rằng sau khi máy bay hạ cánh, tuyệt đối không được sử dụng điều hòa không khí lạnh. Mang lại hiệu quả cao hơn nhiều không phải là các điều hòa công nghiệp lớn, mà là các điều hòa nhỏ với không khí khô và ấm, không quá +40 °C. Ngay cả việc xử lý như vậy trong 2 giờ, với lượng điện năng tiêu thụ không lớn hơn một chiếc tủ lạnh gia dụng, cũng giúp giảm độ ẩm trong các khối máy bay xuống 30%. Chúng tôi đã thử nghiệm phương pháp này không chỉ trong điều kiện phòng thí nghiệm, mà còn dùng suốt một năm trên các máy bay chiến đấu «Su» doNga chế tạo đang phục vụ trong đội ngũ Không quân Việt Nam.

Mục tiêu của chúng tôi là đạt kết quả trang thiết bị thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ được giao phó. Con người cũng tương tự như vậy. Bởi thế, chúng tôi cũng giải quyết cả vấn đề thích nghi của các chuyên gia Nga với điều kiện nhiệt đới. Chúng tôi cố gắng làm việc với những chế phẩm có tác dụng ức chế sự phát triển của hệ thực vật nhiệt đới gây hại cho cả trang thiết bị kỹ thuật lẫn con người.

Rất nhiều việc đã được thực hiện, nhưng những nhiệm vụ cần giải quyết thì còn nhiều hơn nữa. Ví dụ như làm thế nào để đạt hiệu quả chống rỉ sét, thứ có khả năng ăn mòn tạo thành lỗ thủng xuyên thấu trong vòng một năm trên lớp thép đóng tàu dày 6 milimét của những con tàu mà Việt Nam đang có ngày càng nhiều hơn? Hoặc làm thế nào để cứu các tấm pin mặt trời trên máy bay khỏi sự hủy hoại của tia cực tím? Bởi trong điều kiện nhiệt đới của Việt Nam, thay vì 5 năm theo lý thuyết, hợp chất bảo vệ phủ tấm pin có nguy cơ bị phá hủy chỉ trong vòng 1 năm. Như vậy, tập thể cán bộ khoa học của Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga đang công tác theo những hướng nhiệm vụ đa dạng rất khác nhau.

Alexei Syunnerberg