Kỷ lục 40 tỷ USD FDI vào Việt Nam: Nga đứng đâu trong “bàn cờ” công nghiệp mới?

© AP Photo / Hau Dinh

Những khoản đặt cược quy mô lớn

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến cuối tháng 8/2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 40,63 tỷ USD (tăng 55,4% so với cùng kỳ). Trong đó, vốn đăng ký cấp mới bứt phá mạnh mẽ đạt 21,72 tỷ USD (tăng 96,8%), dù số lượng dự án mới chỉ tăng nhẹ 9,4%. Vốn FDI thực hiện cũng đạt mức cao nhất trong 5 năm qua với 17,25 tỷ USD (tăng 12%).

Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng số dự án và tốc độ tăng vốn cho thấy rõ khẩu vị của nhà đầu tư khi họ không còn dừng ở mức "thăm dò" mà đang rót những khoản tiền lớn hơn vào các dự án chiến lược.

Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là thỏi nam châm hút vốn, chiếm tới 82,6% (14,24 tỷ USD) tổng vốn FDI giải ngân thực tế.

Tỷ lệ này khẳng định Việt Nam đang được lựa chọn làm nền tảng sản xuất công nghiệp dài hạn. Ngoài lợi thế nhân công giá rẻ, có tác dụng thu hút ban đầu; để giữ chân dòng vốn quy mô lớn, nhà đầu tư cần môi trường chính sách ổn định, hạ tầng phát triển và khả năng kết nối sâu với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ưu thế từ khả năng kết nối mạng lưới

Trả lời phỏng vấn Sputnik, TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) nhận định:

“Việt Nam không nhất thiết phải tự sản xuất mọi thứ để trở thành trung tâm công nghiệp. Giá trị của Việt Nam nằm ở khả năng đứng giữa mạng lưới: tiếp nhận linh kiện, nguyên liệu từ nhiều nguồn, hoàn thiện sản phẩm và xuất khẩu sang khoảng 200 thị trường nhờ hệ thống FTA rộng mở”.

Chuyên gia nhấn mạnh, trong mô hình China+1, các tập đoàn không rời bỏ thị trường Trung Quốc mà phân bổ lại một phần năng lực sản xuất sang Việt Nam để quản trị rủi ro.

Số liệu 8 tháng đầu năm cho thấy sự hiện diện áp đảo của các nhà đầu tư châu Á như Singapore (7,62 tỷ USD), Hàn Quốc (5,67 tỷ USD), Hong Kong (2,96 tỷ USD), Trung Quốc (1,93 tỷ USD) và Nhật Bản (1,42 tỷ USD).

Singapore cung ứng vốn và dịch vụ kết nối; Hàn Quốc cung cấp công nghệ điện tử; Nhật Bản hỗ trợ công nghiệp nền tảng; còn Trung Quốc tối ưu hóa chuỗi cung ứng linh kiện, máy móc.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và cải thiện dịch vụ hành chính công đang trở thành yếu tố quyết định để bù đắp cho đà tăng của chi phí nhân công trong giai đoạn tới.

“Việt Nam cũng đang chuyển đổi mạnh sang kinh tế số, doanh nghiệp điện tử, chính phủ điện tử và tăng cường công khai, minh bạch, sử dụng các phương tiện điện tử trong quản lý. Những yếu tố này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp giảm bớt các thủ tục hành chính, cũng như giảm chi phí về thời gian và tiền bạc. Nếu tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, Việt Nam sẽ có khả năng tiếp tục phát triển và duy trì tốc độ tăng trưởng tốt”, TS. Lê Đăng Doanh nói với Sputnik.

Bài toán giá trị gia tăng và áp lực nhập siêu

Dù dòng vốn chảy mạnh, bức tranh kinh tế 8 tháng đầu năm cũng bộc lộ hạn chế cấu trúc đáng chú ý qua cán cân thương mại.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mốc kỷ lục 770,14 tỷ USD (tăng 28,7%). Tuy nhiên, trong khi xuất khẩu tăng 22,4% thì nhập khẩu lại tăng vọt 35,3% (đạt 395,3 tỷ USD), khiến Việt Nam nhập siêu 20,46 tỷ USD (trái ngược với mức xuất siêu 14,02 tỷ USD cùng kỳ 2025).

Đáng chú ý, 94,1% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất (nguyên liệu, linh kiện, máy móc). Khối FDI dù đóng góp 80,1% kim ngạch xuất khẩu nhưng cũng là bên tiêu thụ phần lớn hàng nhập khẩu đầu vào.

Nếu chỉ dừng lại ở khâu lắp ráp cuối cùng, giá trị gia tăng giữ lại trong nước sẽ rất thấp. Dòng vốn 40 tỷ USD chỉ thực sự phát huy vai trò "vốn mồi" khi nó kích thích được ngành công nghiệp hỗ trợ nội địa, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực tự chủ của doanh nghiệp trong nước.

Và Nga có thể đứng ở đâu?

Trong bản đồ FDI tại Việt Nam, Nga không cạnh tranh trực tiếp với các nước Đông Á ở mảng gia công điện tử hay hàng tiêu dùng quy mô lớn. Thay vào đó, Nga đóng vai trò là nhà cung cấp nền tảng phía sau như năng lượng, công nghệ kỹ thuật, nguyên liệu và giải pháp tài chính.

Một hệ thống sản xuất công nghiệp quy mô lớn đòi hỏi nguồn cung năng lượng phải cực kỳ ổn định và chi phí hợp lý.

Thỏa thuận hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân ký ngày 23/3/2026 giữa Việt Nam và Nga chính là mảnh ghép chiến lược giải quyết bài toán này, tạo cơ sở hạ tầng năng lượng vững chắc cho các ngành công nghiệp công nghệ cao.

“Việc duy trì quan hệ thương mại truyền thống tạo tiền đề tốt cho các cơ chế hợp tác mới. Nga có thế mạnh rõ rệt trong các lĩnh vực điện hạt nhân, dầu khí, khí đốt và công nghiệp kỹ thuật, những lĩnh vực Việt Nam đang rất cần trong quá trình mở rộng năng lực sản xuất”, TS. Lê Đăng Doanh đánh giá cao tiềm năng hợp tác song phương.

Thực tế thương mại cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch hai chiều đạt 3,24 tỷ USD (tăng 12%). Tính đến cuối tháng 8/2026, Nga có 244 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn 996,81 triệu USD.

Đặc biệt, mới đây việc thúc đẩy hợp tác về hải quan, thuế và tài chính số giữa Bộ Tài chính hai nước sẽ giúp tháo gỡ các nghẽn mạch về thanh toán và logistics.

Và đó cũng có thể là khoảng trống để những đối tác như Nga tìm được vị trí riêng, ở những nền tảng năng lượng, công nghệ, nguyên liệu đầu vào và hạ tầng giúp cả dây chuyền vận hành cho nền kinh tế đang trên đà bứt phá.

Taras Ivanov