Khủng hoảng năng lượng tái diễn, Châu Âu trả giá đắt do xung đột Trung Đông

Cơ sở dự trữ khí đốt ở Zsana, Hungary. Ảnh: THX/TTXVN

Cú sốc năng lượng tái diễn

Liên minh châu Âu (EU) đang phải trả giá đắt cho một cuộc khủng hoảng năng lượng mới khi chi phí nhập khẩu nhiên liệu tăng vọt do xung đột Iran, buộc khối này tung ra loạt biện pháp khẩn cấp nhằm bảo vệ nền kinh tế và người dân.

Theo kênh CNN, kế hoạch được công bố ngày 23/4 của EU dự kiến triển khai các công cụ hỗ trợ tài chính, giảm thuế điện và trợ cấp năng lượng, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp toàn khối để đối phó nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu. Động thái này phản ánh mức độ tổn thương của châu Âu trước biến động nguồn cung năng lượng toàn cầu, chỉ vài năm sau khi khu vực vừa thoát khỏi cú sốc do cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022.

Ủy ban châu Âu cho biết kể từ khi chiến sự Iran bùng phát, EU đã phải chi thêm khoảng 24 tỷ euro (tương đương 28 tỷ USD) cho nhập khẩu năng lượng do giá tăng cao, tương đương hơn 587 triệu USD mỗi ngày nhưng không nhận thêm bất kỳ nguồn cung thực tế nào. “Trong chưa đầy 5 năm, người dân châu Âu lần thứ hai phải trả giá cho sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu”, cơ quan này nhấn mạnh.

Nguy cơ thiếu nhiên liệu hàng không

Một trong những mối lo lớn nhất hiện nay là nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay và dầu diesel trong thời gian tới. EU đang xem xét thành lập một cơ quan cấp khu vực để nhanh chóng xác định tình trạng thiếu hụt và điều phối việc chia sẻ nguồn dự trữ giữa các quốc gia thành viên.

Các tổ chức trong ngành, bao gồm Hiệp hội sân bay châu Âu (ACI), cảnh báo châu Âu, nơi nhập khẩu khoảng 70% nhiên liệu hàng không, có thể đối mặt tình trạng khan hiếm trong vài tuần tới. Trước nguy cơ này, ACI đề xuất các nước thành viên tạm thời đình chỉ thuế hàng không để giảm áp lực giá vé.

Giới chuyên gia lo ngại nếu nhu cầu đi lại bằng đường hàng không suy giảm do chi phí tăng cao, nền kinh tế châu Âu, đặc biệt là các quốc gia phụ thuộc vào du lịch, sẽ chịu tác động nặng nề.

Máy bay của Hãng hàng không Lufthansa tại sân bay Frankfurt, Đức.

Ảnh: AFP/TTXVN

Doanh nghiệp chật vật, kinh tế đối mặt suy thoái

Tác động của khủng hoảng năng lượng đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực. Giá xăng dầu và thực phẩm tăng cao, trong khi chi phí vận tải leo thang khiến giá vé máy bay đắt đỏ hơn. Tập đoàn hàng không Lufthansa của Đức đã phải cắt giảm 20.000 chuyến bay đến tháng 10 để tiết kiệm nhiên liệu, khi giá nhiên liệu bay đã tăng gấp đôi kể từ khi xung đột nổ ra.

Nhiều ngành sản xuất cũng rơi vào tình trạng khó khăn. Một số ngư dân châu Âu buộc phải dừng hoạt động do chi phí nhiên liệu và nguyên liệu tăng mạnh làm bào mòn lợi nhuận. EU đã kích hoạt cơ chế khủng hoảng nhằm cho phép các quốc gia hỗ trợ trực tiếp cho ngư dân và các doanh nghiệp liên quan.

Ngành hóa chất, vốn tiêu thụ nhiều năng lượng, cũng chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Tập đoàn BASF của Đức đã tăng giá hàng loạt sản phẩm, từ hóa chất công nghiệp đến sản phẩm gia dụng, có mặt hàng tăng hơn 30%. Hiệp hội Công nghiệp Hóa chất Đức nhận định xung đột Iran đã giáng đòn mạnh vào kỳ vọng phục hồi kinh tế của nước này trong năm nay.

Theo các chuyên gia kinh tế, nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài, châu Âu có thể rơi vào suy thoái ngay trong nửa đầu năm. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đã hạ dự báo tăng trưởng của khu vực Khu vực đồng euro (Eurozone) và Vương quốc Anh.

Các phương tiện xếp hàng chờ đổ xăng tại một trạm xăng ở London, Anh .

Ảnh: THX/TTXVN

Áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt

Tại Anh, tác động của khủng hoảng đã bắt đầu thể hiện rõ khi lạm phát tăng trở lại trong tháng gần nhất, chủ yếu do giá nhiên liệu leo thang. Giá thực phẩm và vé máy bay cũng tăng nhanh hơn, khiến chi phí sinh hoạt của người dân tiếp tục bị siết chặt.

Các nhà bán lẻ nhiên liệu cho biết tình trạng trộm xăng tại các trạm bơm đang gia tăng, phản ánh áp lực tài chính ngày càng lớn đối với hộ gia đình. Theo các chuyên gia, đây mới chỉ là làn sóng đầu tiên của cú sốc năng lượng, trong khi các tác động lan tỏa sang những ngành phụ trợ như phân bón, nhựa hay kim loại vẫn chưa bộc lộ đầy đủ.

Nguồn cung các vật liệu thiết yếu cũng đang bị đe dọa. Việc giá khí đốt tăng cao đã làm gián đoạn sản xuất phân bón tại châu Âu, kéo theo thiếu hụt khí CO₂ - nguyên liệu quan trọng trong y tế và chế biến thực phẩm. Chính phủ Anh thậm chí phải tái khởi động một nhà máy bioethanol để đảm bảo nguồn cung.

Giá khí đốt tăng cũng đẩy giá điện tại Anh đi lên do hai thị trường này có liên kết chặt chẽ. Trước tình hình đó, Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband đã đề xuất mở rộng lắp đặt điện mặt trời trên mái trường học và đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo nhằm giảm hóa đơn điện và tăng nguồn cung nội địa.

Ngay cả khi xung đột sớm kết thúc, những gián đoạn nguồn cung từ khu vực Vùng Vịnh vẫn có thể kéo dài, đồng nghĩa với việc châu Âu sẽ còn phải đối mặt với áp lực năng lượng trong tương lai gần.

Bảo Hân