Không đơn giản là dự án mang tính kinh doanh thuần túy

© Depositphotos.com / Sdecoret

Vừa qua doanh nghiệp Trung Quốc đề xuất hợp tác với Việt Nam xây dựng trung tâm dữ liệu, hạ tầng tính toán và phát triển các ứng dụng AI. Đáng chú ý, Việt Nam không chỉ được nhìn nhận là thị trường, mà còn có thể trở thành nơi thử nghiệm, bản địa hóa các giải pháp AI để mở rộng sang ASEAN.

Phù hợp với nhận thức chung của lãnh đạo Việt Nam và Trung Quốc về đẩy mạnh hợp tác trên lĩnh vực khoa học và công nghệ

Đề xuất được công bố cuối tháng 8/2026 gây sự chú ý lớn: phía Việt Nam cung cấp đất, điện và giấy phép, còn doanh nghiệp Trung Quốc có thể cung cấp vốn, thiết bị, giải pháp năng lượng và hệ thống GPU/tính toán AI. Việt Nam hiện có khoảng 148 MW công suất data center và đặt mục tiêu khoảng 870 MW vào năm 2030, nên quy mô đầu tư mới có thể rất lớn.

Theo quan điểm chung của các chuyên gia Sputnik đã phỏng vấn thì trước hết, việc một Viện trưởng Nghiên cứu công nghiệp, Phòng thương mại Hồng Kông tại Thâm Quyến của Trung Quốc đề xuất hợp tác với Việt Nam về trung tâm dữ liệu, hạ tầng tính toán, cũng như các ứng dụng, kịch bản sử dụng AI là phù hợp với nhận thức chung của hai Đảng và hai Nhà nước về đẩy mạnh hợp tác trên lĩnh vực khoa học và công nghệ.

“Sự hợp tác này mang lại cơ hội thúc đẩy kinh tế số nhưng đồng thời đặt ra nhiều thách thức về năng lượng và an ninh công nghệ; đặc biệt là khi Việt Nam đang phấn đấu đạt mục tiêu có 10 sản phẩm AI đạt tiêu chuẩn quốc tế vào năm 2030”, - Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA, phát biểu với Sputnik.

Còn theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Long thì, không phải đến bây giờ người Trung Quốc mới đặt vấn đề hợp tác với Việt Nam. Tại Hội chợ Trung Quốc - ASEAN (CAEXPO) và Hội nghị Thượng đỉnh Thương mại và Đầu tư Trung Quốc - ASEAN (CABIS) lần thứ 22 tại Nam Ninh, Trung Quốc ngày 18/8/2025, đã diễn ra Hội nghị Đối thoại Bàn tròn giữa Chính phủ Việt Nam và Tổng Giám đốc điều hành các doanh nghiệp Trung Quốc về hợp tác trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và kinh tế số với chủ đề “Đổi mới sáng tạo thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Trung Quốc, chuyển đổi số tạo động lực cho hợp tác cùng thắng”. Còn theo Cục trưởng Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Khắc Lịch, người vừa dẫn đầu đoàn Việt Nam tại “Diễn đàn đối thoại Việt Nam - Trung Quốc về AI và kinh tế số” thì vấn đề không chỉ là việc xây nhà máy AI tại Việt Nam mà quan trọng hơn là sự bổ trợ cho nhau về AI, kinh tế số, bán dẫn, sản xuất thông minh, nghiên cứu phát triển và đào tạo nhân lực… nhằm chuyển “từ kết nối kinh tế sang kết nối công nghệ, từ chuyển giao đơn thuần sang đồng sáng tạo, từ thu hút đầu tư sang cùng phát triển hệ sinh thái và nhân tài”.

“Cũng như tất cả các hoạt động hợp tác quốc tế của Việt Nam với các nước trên thế giới về khoa học và công nghệ, hoạt động hợp tác Việt Nam – Trung Quốc về trí tuệ nhân tạo và công nghệ số là hoàn toàn bình đẳng, chứa đựng cả những cơ hội thuận lợi lẫn các thách thức và rủi ro”, - nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Long đưa ra bình luận trong cuộc trả lời phỏng vấn cho Sputnik.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Long cũng lưu ý khi nói về cơ hội và thuận lợi: Trung Quốc có thế mạnh về vốn và kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái, với các đề xuất hợp tác phát triển trung tâm dữ liệu lớn hay “nhà máy AI” tại Việt Nam sẽ tạo cơ hội để Việt Nam phát triển hạ tầng công nghệ số. Về đào tạo nguồn nhân lực, hai bên có môi trường thuận lợi để đẩy mạnh việc trao đổi chuyên gia, sinh viên và các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ thuật AI chuyên sâu. Điều quan trọng hơn cả là quá trình hợp tác này sẽ tạo điều kiện để Việt Nam nghiên cứu mô hình ngôn ngữ bản địa, xây dựng các mô hình AI và dữ liệu lớn hỗ trợ tiếng Việt, phục vụ trực tiếp cho các ngành kinh tế trọng điểm. Và cuối cùng, quá trình hợp tác này sẽ làm cho Việt Nam trở thành thị trường thử nghiệm (sandbox) cho các giải pháp công nghệ số trước khi vươn ra khu vực ASEAN với vị thế mới về AI và công nghệ số hóa.

Những thách thức và rủi ro

Những thách thức và rủi ro cũng được Việt Nam lường trước là các doanh nghiệp công nghệ AI của Việt Nam đều còn non trẻ, dễ bị áp đảo trước làn sóng thâm nhập thị trường mạnh mẽ từ các tập đoàn công nghệ lớn hàng đầu của đối tác. Do số lượng GPU cũng như năng lực nhân sự trình độ cao của Việt Nam còn hạn chế so với các cường quốc công nghệ nên cần có các thỏa thuận rất cụ thể và chi tiết bảo đảm cho sự chuyển giao thực chất thay vì phụ thuộc.

Hai là áp lực về năng lượng: các nhà máy AI và trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện năng rất lớn, trong khi hạ tầng nguồn điện mới của Việt Nam cần thời gian để mở rộng nguồn cung điện lực. Chính vì thế mà dự án Điện Hạt nhân Ninh Thuận được tái khởi động và thúc đẩy tiến độ.

Ba là thách thức trong việc quản lý đạo đức AI, quyền sở hữu trí tuệ đối với nội dung do AI tạo sinh và kiểm soát các rủi ro tấn công mạng tự động; gây áp lực lớn lên vấn đề bảo mật dữ liệu quốc gia. Để đối phó với nguy cơ rủi ro này, Việt Nam đã có một hệ thống bảo mật quốc gia mạnh mẽ do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Khoa học và công nghệ, Ban Cơ yếu chính phủ cùng với nhiều cơ quan chuyên ngành đặc thù đảm nhận để vừa phát triển hợp tác quốc tế về AI và công nghệ số, vừa bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian số ở bất cứ đâu và bất kỳ thời gian nào.

Bên cạnh đó, các dự án hợp tác của Việt Nam về AI và công nghệ số không chỉ đối với Trung Quốc mà đối với bất cứ đối tác nào cũng cần có các hành lang pháp lý chặt chẽ, được giám sát và kiểm soát gắt gao bởi các cơ quan bảo vệ pháp luật để vừa khai thác tối đa hiệu quả của các cơ hội thuận lợi, đồng thời khắc phục các thách thức và hạn chế thấp nhất những rủi ro.

“Mức độ rủi ro phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc sở hữu, quyền kiểm soát dữ liệu và công nghệ lõi, chứ không đơn thuần vào quốc tịch của nhà đầu tư”, - nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Long nhấn mạnh với Sputnik.

Chuyên gia công nghệ Hoàng Thiên Minh thì cho rằng, vấn đề không nhất thiết nằm ở việc “Trung Quốc có thể lấy dữ liệu”, mà ở nguy cơ phụ thuộc công nghệ. Nếu một nhà cung cấp kiểm soát đồng thời phần cứng, cloud, nền tảng AI, phần mềm quản trị và bảo trì, việc thay thế hệ sinh thái đó sau này sẽ rất tốn kém.

“Tuy nhiên, nói rằng hạ tầng số Việt Nam sẽ vì thế “rơi vào tay Trung Quốc” là quá sớm. Luật AI mới của Việt Nam yêu cầu các ứng dụng AI quan trọng trong những lĩnh vực thiết yếu phải được triển khai trên hạ tầng AI quốc gia, với yêu cầu về an toàn, bảo mật dữ liệu và khả năng kiểm soát. Việt Nam cũng chủ trương tự xây dựng năng lực tính toán và cơ sở dữ liệu AI quốc gia. Do đó, yếu tố quyết định sẽ là Việt Nam có giữ được quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát data center, dữ liệu, khóa mã hóa, vận hành hệ thống và khả năng thay đổi nhà cung cấp hay không”, - Chuyên gia công nghệ Hoàng Thiên Minh phát biểu với Sputnik.

Dự án thuần túy kinh doanh hay là một yếu tố trong chiến lược nhà nước của Trung Quốc tại Đông Nam Á?

“Tôi cho rằng, đây vừa là dự án kinh doanh vừa là chiến lược của Trung Quốc tại Đông Nam Á. Từ khía cạnh kinh doanh, động cơ rất rõ: Việt Nam có thị trường lớn, nhu cầu về AI tăng nhanh và chi phí xây dựng data center được ước tính thấp hơn Singapore, Malaysia và Thái Lan. Đồng thời Việt Nam muốn trở thành trung tâm phát triển và ứng dụng AI trong ASEAN”, - Chuyên gia công nghệ Hoàng Thiên Minh nêu đánh giá của mình với Sputnik.

“Những dự án hợp tác về công nghệ số hóa và AI giữa Việt Nam với Trung Quốc không đơn giản là các dự án có tính thương mại thuần túy. Bởi như nhiều hoạt động kinh tế-công nghệ khác trong thời buổi cạnh tranh toàn cầu, nó nằm trong cuộc cạnh tranh địa chiến lược giữa người Mỹ và người Trung Quốc trên lĩnh vực công nghiệp điện tử, công nghệ số và công nghệ AI”, - Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA, phát biểu với Sputnik.

Ông Nguyễn Minh Tâm cũng lưu ý rằng, xung quanh những đề xuất hợp tác về trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và xử lý dữ liệu.v.v… hầu hết các ý kiến nghi ngại đều được nêu lên khi đề cập đến những trục trặc trong quá khứ quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc. Các ý kiến đó cũng lờ đi việc Việt Nam đang lệ thuộc rất lớn vào các nền tảng công nghệ số đến từ Mỹ như Window, Microsoft, Google, Meta, Facebook.v.v… Điều này khiến cho Việt Nam không có lựa chọn chọn thứ hai cho mình để thoát khỏi sự lệ thuộc đó. Và chính sự lệ thuộc đó đã làm Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia của mình trên không gian số, không gian mạng.

“Sự hợp tác với Trung Quốc sẽ tạo ra sự cạnh tranh công bằng hơn về công nghệ số, về trí tuệ nhân tạo… tại Việt Nam. Đó là cơ hội lớn để Việt Nam thoát khỏi “vòng kim cô” về công nghệ số hóa của người Mỹ mà Việt Nam bắt buộc phải “đeo” từ cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI đến nay để hội nhập quốc tế”, - Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA, bình luận với Sputnik.

Việc đẩy mạnh hợp tác công nghệ số hóa và trí tuệ nhân tạo giữa Việt Nam và Trung Quốc có thể làm cho một số người không hài lòng. Thậm chí là những người có xu hướng chính trị “bài Nga, thoát Trung, thân Mỹ” có thể còn phản đối. Tuy nhiên, họ đã quên hoặc cố tình quên rằng độc lập,chủ quyền của Tổ quốc là trên hết. Trong đó có chủ quyền trên không gian số và môi trường mạng. Về điều này thì người Nga đã làm được, người Trung Quốc đã làm được, người Triều Tiên cũng làm được; còn các nước EU thì đang loay hoay tìm cách thoát khỏi cái “vòng kim cô” của người Mỹ.

“Sự hợp tác về công nghệ số hóa và AI không chỉ với Trung Quốc mà còn đối với Nga và các đối tác khác chính là cơ hội để Việt Nam tiến tới xây dựng không gian số và môi trường mạng của riêng mình, thoát khỏi sự lệ thuộc vào không gian số và môi trường mạng của Mỹ để vừa bảo đảm phục vụ tốt hơn cho phát triển kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, ổn định đạo đức xã hội; đồng thời, tăng cường bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia trên không gian số hóa và môi trường mạng. Chỉ đến khi đó, Việt Nam mới có thể tính đến việc vươn tầm ảnh hưởng công nghệ số ra Đông Nam Á”, - Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA nhấn mạnh.

Hoàng Hoa