Đề xuất chuyển EVN về Bộ Công Thương

© Ảnh : TTXVN - Nguyễn Anh Tuấn

Đề xuất chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam về Bộ Công Thương

Đề xuất chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về Bộ Công Thương đang gây chú ý. Hiện Bộ Tài chính đang thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn Nhà nước tại EVN.

Bộ Công Thương vừa có báo cáo về các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030 và điều hành Quy hoạch Điện VIII (quy hoạch Điện 8). Trong đó, Bộ đề xuất Chính phủ đồng ý chủ trương chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam về Bộ Công Thương là cơ quan chủ sở hữu để có đủ lực lượng, nguồn lực triển khai thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt.
Cùng với đề xuất này, Bộ Công Thương kiến nghị Chính phủ ban hành Nghị quyết về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu bảo đảm cung cấp điện cho phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thúc đẩy tăng trưởng hai con số giai đoạn 2027-2030.

Bộ cũng kiến nghị Chính phủ cho phép thực hiện điều chỉnh Quy hoạch điện VIII theo 2 bước. Cụ thể, đầu tiên là sẽ cập nhật quy hoạch theo Nghị quyết số 253/2025/QH15. Theo đề xuất, có thể bổ sung các dự án nhiệt điện than mới để bù đắp các dự án nguồn điện nền khác như LNG, than bị chậm tiến độ; đồng thời bổ sung các nguồn năng lượng tái tạo có khả năng triển khai nhanh để bù đắp các dự án khác chưa triển khai. Các giải pháp này nhằm đáp ứng nhu cầu điện cho khu vực phía Bắc giai đoạn 2027-2028 và khu vực phía Nam giai đoạn 2029-2030.

Bước 2, điều chỉnh tổng thể Quy hoạch Điện VIII theo quy định của Luật Quy hoạch. Trong đó, các dự án đã được điều chỉnh cập nhật quy hoạch bước 1 là phần gắn kết chặt chẽ, không tách rời trong điều chỉnh tổng thể.

Bộ Công Thương cho biết, việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện 8 theo quy định theo luật Quy hoạch, trong đó các dự án đã được điều chỉnh cập nhật quy hoạch tại bước 1 là phần gắn kết chặt chẽ, không thể tách rời trong điều chỉnh tổng thể. Do đó, đề xuất đưa EVN về Bộ quản lý cũng không nằm ngoài mục đích là phải tập trung nguồn lực, rút ngắn khâu phối hợp và tăng khả năng tổ chức thực hiện quy hoạch điều chỉnh trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng lớn, trong khi nhiều dự án nguồn, lưới vẫn chậm tiến độ.

Liên quan đến vấn đề này, báo Thanh Niên dẫn lời một chuyên gia năng lượng tại TP.HCM cho biết, việc EVN thuộc Bộ Công Thương hay Bộ Tài chính quản đều có những ưu và nhược điểm riêng, gắn với chức năng quản lý nhà nước của từng cơ quan. Hiện tại, quản lý về ngành điện thuộc Bộ Công Thương nhưng về tài chính do Bộ Tài chính quản. Trong trường hợp đưa EVN về Bộ Công Thương quản lý tất tần tật thì việc triển khai gấp các dự, lưới mới bổ sung do Nhà nước thực hiện dễ phối hợp về chính sách giá và kỹ thuật, giúp Bộ Công Thương có thể sâu sát chuyên ngành năng lượng.

Quy hoạch điện 8 điều chỉnh cũng đặt ra yêu cầu rất lớn về phát triển nguồn điện và lưới điện trong những năm tới, đòi hỏi năng lực đầu tư, quản lý và vận hành ngày càng lớn. Theo đề xuất của Bộ Công Thương, việc tập trung đầu mối cũng có thể giúp tăng khả năng điều phối và tổ chức thực hiện. Ở chiều ngược lại, cũng có một số ý kiến khác lo ngại nếu đưa EVN về Bộ Công Thương sở hữu, quản hết thì Bộ có thể “vừa đá bóng vừa thổi còi” đặc biệt trong xét duyệt giá diện.

Điều này cũng là dễ hiểu do Bộ Công Thương là cơ quan quản lý Nhà nước về ngành điện, đại diện chủ sở hữu EVN, sẽ cùng lúc thực hiện hai vai trò. Một mặt, Bộ cần xây dựng chính sách và các quy định áp dụng cho toàn thị trường điện, không chỉ đối với EVN mà còn với các doanh nghiệp nhà nước khác, doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài. Mặt khác, Bộ Công Thương cũng phải bảo đảm hiệu quả hoạt động, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại EVN.

Báo Thanh Niên cũng dẫn ý kiến của TS. Nguy Huy Hoạch cho hay, mục tiêu cuối cùng không phải là đưa EVN về Bộ Công Thương theo nghĩa thay đổi đơn thuần cơ quan quản lý mà là tạo ra một cơ chế đủ hiệu quả để EVN có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong hệ thống điện quốc gia, làm thế nào để rút ngắn khoảng cách từ quy hoạch đến công trình, từ quyết định đến hành động và từ kế hoạch đến nguồn điện thực tế. Theo chuyên gia, đây là vấn đề cần được cân nhắc do Bộ Công Thương là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước, không nên làm thay chức năng của doanh nghiệp.

“Xu hướng trong cải cách ngành điện là tách bạch ngày càng rõ giữa chức năng quản lý nhà nước, chức năng điều hành hệ thống điện và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp”, báo Thanh Niên dẫn lời TS. Nguyễn Huy Hoạch cho hay.

Được biết, trước đây, việc tách Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0) khỏi EVN để thành lập Tổng công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cũng được nhìn nhận theo hướng tăng tính minh bạch, giảm xung đột lợi ích khi EVN vừa là doanh nghiệp tham gia thị trường vừa có vai trò trong hệ thống điện.

Ông cũng lưu ý, đưa EVN về Bộ Công Thương có thể tạo cảm giác tập trung được đầu mối, nhưng cần đặt câu hỏi liệu cách làm này có thực sự giải quyết được các điểm nghẽn của dự án điện hay không, bởi nếu xu thế chung là tách bạch chức năng quản lý nhà nước với hoạt động doanh nghiệp, thì việc Bộ Công Thương vừa quản lý nhà nước về điện, vừa trở thành cơ quan chủ sở hữu EVN cần được đánh giá rất thận trọng để tránh đi ngược lại yêu cầu cải cách, minh bạch hóa thị trường điện. Đồng thời, muốn lớn mạnh, doanh nghiệp cần được trao quyền chủ động để tổ chức sản xuất, kinh doanh và chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động của mình.

Ở góc nhìn khác, cũng có ý kiến cho rằng, để tăng tính minh bạch, Bộ Tài chính cần tham gia khi xét duyệt dự án đầu tư…Thực tế, EVN là doanh nghiệp lớn và quan trọng trong hệ thống điện quốc gia, tập đoàn cũng sở hữu t đội ngũ kỹ thuật, năng lực quản lý vận hành và kinh nghiệm triển khai các dự án điện quy mô lớn.

Tập đoàn cũng đang tham gia nhiều dự án nguồn, lưới điện quan trọng của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, việc huy động hiệu quả nguồn lực này có ý nghĩa đặc biệt. Do đó, việc đưa EVN về Bộ Công thương quản lý sẽ phát huy được chuyên môn sâu của đơn vị trong tổng thể quy hoạch an ninh năng lượng quốc gia.

Tại cuộc họp hôm 15/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nêu quan điểm tái cơ cấu EVN nhằm xây dựng doanh nghiệp trở thành tập đoàn kinh tế mạnh, quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh cao là mục tiêu chiến lược, xuyên suốt. Đến năm 2030, EVN phấn đấu nằm trong nhóm 3 doanh nghiệp Việt Nam có mặt trong top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.