Người Việt ở Nga: Từ buôn bán trao tay đến các hiệp hội chuyên nghiệp

Chính khi đó, thuật ngữ «người Việt ở Nga» đã được thay thế bằng một thuật ngữ mới: «Cộng đồng người Việt Nam ở Nga». Số lượng người Việt trên đất Nga trong giai đoạn đó đã trở nên lớn nhất trong tất cả các năm tương tác giữa hai nước chúng ta. Trước hết, là nhờ vào hàng chục nghìn công dân Việt Nam trẻ tuổi đã đến theo hiệp định liên chính phủ về hợp tác trong lĩnh vực lao động, nhưng sau khi Liên Xô sụp đổ, vì nhiều lý do họ đã bị «mắc kẹt» trên lãnh thổ Nga, điều đã được nhắc đến trong các cuộc mạn đàm kỳ trước của chuyên mục.

Như chúng tôi đã lưu ý, đây là giai đoạn hoạt động buôn bán hàng tiêu dùng của người Việt lan rộng khắp nơi, thời gian đầu là bán hàng trao tay. Chẳng hạn, ngay cả ở thị trấn nhỏ Beslan ở Bắc Kavkaz, có 3 người Việt đến đó buôn bán đã nằm trong số 1.000 con tin bị các phần tử khủng bố Chechnya bắt giữ. Ba người này đã may mắn: bọn khủng bố đã thả họ ra. Còn hơn 1/3 số con tin đã bị bọn khủng bố sát hại.

Ở các thành phố lớn của nước Nga, việc buôn bán trao tay đã nhường chỗ cho các trung tâm thương mại lớn của người Việt. Tại đó, bắt đầu thành lập các hội đồng hương của những người đến từ các tỉnh thành cụ thể của Việt Nam. Tham gia vào các hội đồng hương này còn có cả những người Việt Nam đang làm việc tại Nga không bận rộn với công việc buôn bán, đó là sinh viên các trường đại học Nga, các nhà khoa học, nhà văn, nhân viên của các cơ quan Nhà nước. Giai đoạn phát triển tất yếu của cộng đồng người Việt là việc thành lập mạng lưới các hiệp hội theo quan tâm chung.

Đầu tiên, vào năm 1992, hiệp hội những người Việt Nam định cư tại Nga đã được thành lập – thành viên hiệp hội là những người đã nhập quốc tịch Nga hoặc lấy vợ (lấy chồng) là công dân Nga. Hiệp hội Người Việt định cư quy tụ hơn 100 thành viên, hơn nữa nhiều người trong số họ đã đảm nhiệm các chức vụ có trách nhiệm trong các cơ quan khoa học và hành chính, tại các cơ sở văn hóa của các vùng miền khác nhau của nước Nga rộng lớn.

Cũng trong năm 1992, Hội Doanh nghiệp Việt Nam ra đời, quy tụ cả các nhà quản lý trung tâm thương mại lẫn các nhà tổ chức những doanh nghiệp nhỏ của Việt Nam hoặc liên doanh Việt-Nga, ban đầu là ở Matxcơva và vùng ngoại ô Matxcơva, rồi sau đó toả ra cả các vùng miền khác của nước Nga.

Năm 1993, Hội Khoa học - Kỹ thuật Việt Nam tại Nga đã được thành lập, với các thành viên là những nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia Việt Nam – kể cả những người đến Nga theo con đường chuyên môn, lẫn những người đang hoạt động kinh doanh ở đất này. Qua các năm tồn tại của hiệp hội này, đội ngũ thành viên đã lên tới con số hơn 1.000: người này về nước, người khác lại sang. Nhiều người đã bảo vệ luận án tại Nga, xuất bản các công trình khoa học nghiêm túc, được bầu làm thành viên danh dự của các Viện Hàn lâm khác nhau của Nga.

Năm 1994 trở thành thời điểm thành lập Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tại Nga, trong hàng ngũ của hiệp hội này cũng từng có hàng trăm họa sĩ, nhạc sĩ, nhà điêu khắc tài năng, nhưng tất nhiên, nhiều nhất vẫn là các nhà văn, nhà thơ. Tác phẩm của họ không ít lần được xuất bản cả ở Nga lẫn ở Việt Nam.

Danh sách các hiệp hội của người Việt tại Nga không ngừng mở rộng. Có tổ chức của những nhà Nga ngữ học, y bác sĩ, nhà nghiên cứu Trung Quốc được thành lập. Vào năm 2001, hiệp hội võ thuật cổ truyền đã xuất hiện, nhanh chóng giành được sự nể trọng của các vận động viên Nga. Không ít người Nga đã tích cực tham gia vào tất cả các hoạt động của hiệp hội này và trong sự hợp tác đó đã thành lập Liên đoàn Vovinam-Việt Võ Đạo của Nga, mà các đại diện của liên đoàn này đã thi đấu thành công, cụ thể là tại Giải vô địch thế giới Vovinam-Việt Võ Đạo lần thứ hai ở TP Hồ Chí Minh.

Năm 2004, Hội Sinh viên Việt Nam tại Nga đi vào hoạt động. Số lượng thành viên ban đầu từ nửa sau những năm 90 đã gia tăng nhanh chóng: bao gồm cả những người theo học theo diện Nhà nước, và những người được các công ty khác nhau của Việt Nam chi trả tiền học, cũng như những người học tự túc bằng nguồn kinh phí của bản thân hoặc cha mẹ. Số lượng sinh viên Việt Nam thường xuyên trung bình tại các trường đại học Nga là 5.000 người, vì vậy hiệp hội của các bạn trẻ trí thức này ngay từ đầu đã có triển vọng phát triển thuận lợi nhất.

Các hiệp hội như Hội Khoa học-kỹ thuật, Văn học-nghệ thuật, những nhà Nga ngữ học, các doanh nghiệp đã tổ chức hàng chục hội nghị với sự tham gia của các đồng nghiệp từ cả Nga lẫn từ các nước khác. Họ đã thành lập nhà xuất bản của riêng mình, cho ra mắt bằng tiếng Việt và tiếng Nga các công trình khoa học và tác phẩm nghệ thuật của các thành viên thuộc hiệp hội. Trong đó có cả cuốn sách về Ban tiếng Việt của đài phát thanh «Tiếng nói nước Nga» - tiền thân của Sputnik hiện nay.

22 năm trước, Hội người Việt Nam tại Nga được thành lập, giống như đã vạch ra một cột mốc đánh dấu giai đoạn hình thành về mặt tổ chức của cộng đồng người Việt. Tất cả các hiệp hội chuyên nghiệp nêu trên đã là thành viên tập thể của Hội Người Việt Nam, mà hoạt động hiện nay của Hội sẽ được đề cập trong cuộc mạn đàm tiếp theo của loạt bài chuyên mục.

Alexei Syunnerberg