Mỹ lại đánh thuế Việt Nam với chiêu trò mới

© Ảnh : PV

Mỹ áp thuế Điều 301: Xuất khẩu Việt Nam chịu thêm áp lực

Từ ngày 24/7/2026 (giờ Mỹ), chính quyền Mỹ chính thức áp dụng thuế nhập khẩu theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, thay thế mức thuế tạm thời theo Điều 122 đã hết hiệu lực sau 150 ngày.

Chính sách mới áp dụng với khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ và được xây dựng trên cơ sở kết luận điều tra của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) về lao động cưỡng bức. Sau khi thuế theo Đạo luật IEEPA bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi tháng 2/2026, Điều 301 trở thành công cụ pháp lý dài hạn với chu kỳ rà soát 4 năm và khó bị đảo ngược hơn.

So với giai đoạn áp dụng Điều 122, mức thuế mới khiến chi phí xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam tăng thêm khoảng 2,5 điểm phần trăm, làm giảm một phần lợi thế cạnh tranh về giá so với Malaysia, Indonesia hay Campuchia, nhất là ở các ngành có biên lợi nhuận thấp.

Tuy nhiên, theo chuyên gia của Mirae Asset Việt Nam, chính sách mới chưa làm thay đổi căn bản cấu trúc xuất khẩu của Việt Nam. Khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ vẫn thuộc diện miễn trừ theo Phụ lục A (Annex A) của USTR, chủ yếu là điện tử, máy tính, bán dẫn và thiết bị viễn thông. Đây là các lĩnh vực được miễn thuế nhằm tránh gián đoạn chuỗi cung ứng công nghệ và hạn chế áp lực lạm phát tại Mỹ.

Ngoài ra, mức thuế 12,5% vẫn thấp hơn đáng kể so với mức 20% từng áp dụng theo IEEPA và thấp hơn nhiều so với tổng mức thuế mà hàng hóa Trung Quốc đang phải chịu sau khi cộng dồn nhiều lớp thuế Điều 301 trước đây. Theo Mirae Asset, điều này giúp xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng theo chiến lược "China+1" chưa bị đảo ngược.

Dệt may, gỗ và da giày chịu sức ép lớn nhất

Theo Mirae Asset, tác động của chính sách thuế mới khác nhau giữa các ngành, tùy thuộc mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ và phạm vi được miễn trừ.

Nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp gồm dệt may, da giày, gỗ nội thất và thủy sản do có tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ lớn, biên lợi nhuận thấp và không thuộc danh mục miễn trừ. Đối với dệt may, mức thuế 12,5% khiến doanh nghiệp Việt Nam giảm khoảng 2,5% lợi thế giá so với Bangladesh, Campuchia và Indonesia. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành chỉ khoảng 3-10%, mức chênh lệch này có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cạnh tranh và lợi nhuận.

Ngành da giày cũng chịu áp lực khi các thương hiệu quốc tế như Nike và Adidas có xu hướng siết chặt chi phí gia công. Mirae Asset nhận định các đơn hàng gia công cơ bản có nguy cơ dịch chuyển sang các quốc gia có mức thuế thấp hơn. Đối với ngành gỗ và nội thất, Mỹ hiện chiếm hơn 55% kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Ngoài thuế Điều 301, một số sản phẩm còn chịu thêm thuế theo Điều 232, khiến chi phí xuất khẩu tăng đáng kể.

Ngành thủy sản chịu tác động ở mức thấp hơn do thuế Điều 301 được cộng thêm vào các loại thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp hiện hành, làm gia tăng áp lực cạnh tranh đối với cá tra và tôm Việt Nam. Trong khi đó, thép, nhôm và đồng hầu như không chịu tác động trực tiếp từ Điều 301 vì vẫn áp dụng cơ chế riêng theo Điều 232. Theo Mirae Asset, các doanh nghiệp thép sẽ tiếp tục hưởng lợi nhiều hơn từ đầu tư công và nhu cầu trong nước thay vì xuất khẩu sang Mỹ.

Ngược lại, nhóm điện tử, máy tính, thiết bị viễn thông và bán dẫn tiếp tục là điểm sáng khi được miễn thuế theo Phụ lục A của USTR. Nhóm này chiếm khoảng 49% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, giúp chuỗi cung ứng của Samsung, Intel, Foxconn và nhiều tập đoàn FDI không bị gián đoạn, đồng thời duy trì sức hấp dẫn của Việt Nam trong chiến lược "China+1".

Ngoài ra, nhiều mặt hàng như nông sản thô, năng lượng, phân bón và các doanh nghiệp chủ yếu phục vụ thị trường nội địa cũng chịu ảnh hưởng rất hạn chế.

Việt Nam vẫn còn dư địa duy trì lợi thế

Theo Mirae Asset, triển vọng xuất khẩu của Việt Nam vẫn tích cực khi khoảng 45-50% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ nằm ngoài phạm vi áp thuế Điều 301, chủ yếu là điện tử, công nghệ cao, AI và bán dẫn.

Bên cạnh đó, mức thuế 12,5% không chênh lệch quá lớn so với nhiều đối thủ trong khu vực và vẫn thấp hơn đáng kể so với tổng mức thuế mà hàng hóa Trung Quốc phải chịu. Cùng với lợi thế về vị trí địa lý, môi trường chính trị ổn định, mạng lưới FTA và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam vẫn có dư địa duy trì sức cạnh tranh trong chiến lược "China+1".

Mirae Asset cho rằng chính sách thuế mới cũng tạo động lực để Việt Nam tiếp tục nâng cấp chuỗi cung ứng và hoàn thiện khung pháp lý. Ngày 22/7, Chính phủ đã ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bằng hành vi cưỡng bức lao động, tạo cơ sở cho các đợt rà soát thuế trong tương lai.

Theo tổ chức này, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở mức thuế tuyệt đối mà ở khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, lao động, sở hữu trí tuệ và chuỗi cung ứng bền vững. Bên cạnh cuộc điều tra về lao động cưỡng bức đã có kết luận, USTR còn đang điều tra các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ và tình trạng dư thừa công suất đối với một số nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Về phía Việt Nam, như Sputnik đưa tin, hôm qua người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ nghiêm túc các quy định của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), các điều ước quốc tế và hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên".

Theo đại diện Bộ Ngoại giao, quyết định của USTR "chưa phản ánh đầy đủ thực tế và những nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu và xóa bỏ lao động cưỡng bức, trong đó có việc cấm nhập khẩu sản phẩm có sử dụng lao động cưỡng bức".

Việt Nam sẽ tiếp tục trao đổi với phía Mỹ trên tinh thần xây dựng và hợp tác, đề nghị đánh giá đầy đủ các biện pháp đã triển khai để điều chỉnh mức thuế phù hợp với thực tế và những nỗ lực hoàn thiện pháp luật của Việt Nam.