Houthi từ nhóm nhỏ nổi dậy đến mối đe dọa lớn đối với Mỹ và Saudi Arabia

Dưới đây là quá trình nhóm Houthi này phát triển thành một lực lượng chiến đấu đáng gờm nhờ sự hậu thuẫn của Iran, có khả năng làm gián đoạn hoạt động vận tải biển quan trọng và tấn công các cơ sở dầu khí trọng yếu tại nước láng giềng Saudi Arabia (tính đến ngày 17/9/2026).

Chiến binh Houthi với áo rằn ri và súng chống tăng B-41. Ảnh: AP.

Phong trào Houthi là ai?

Khởi đầu vào cuối thập niên 1990 như một phong trào chấn hưng Hồi giáo dòng Shia Zaydi ở miền bắc Yemen dưới sự dẫn dắt của gia tộc Houthi, nhóm này đã tiến hành 6 cuộc chiến chống lại chính phủ Yemen, qua đó xây dựng nên một lực lượng dân quân địa phương hùng mạnh.

Khi chính quyền trung ương Yemen sụp đổ trong sự kiện Mùa xuân Arab năm 2011, phe Houthi đã tận dụng thời cơ để mở rộng địa bàn kiểm soát, đồng thời phát triển mối quan hệ với Iran và đồng minh Hezbollah tại Lebanon.

Năm 2014, họ chiếm thủ đô Sanaa của Yemen, lật đổ chính phủ và làm đình trệ tiến trình chuyển giao chính trị được các nước vùng Vịnh hậu thuẫn.

Sự kiện này đã châm ngòi cho một cuộc can thiệp quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm hỗ trợ chính phủ, dẫn đến cuộc nội chiến kéo dài nhiều năm rơi vào bế tắc và kết thúc bằng một thỏa thuận ngừng bắn vào năm 2022.

Trong cuộc chiến của Israel tại Gaza giai đoạn 2023-2025, phe Houthi đã phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhắm vào Israel cũng như các tàu thuyền quốc tế trên Biển Đỏ, hành động mà họ tuyên bố là nhằm thể hiện tình đoàn kết với người dân Palestine.

Khi Iran - đồng minh thân cận nhất của họ - hứng chịu các đợt tấn công từ Mỹ kể từ ngày 28/2/2026, phe Houthi lại tiếp tục nã hỏa lực vào tàu thuyền trên Biển Đỏ cũng như các cơ sở năng lượng bên trong lãnh thổ Saudi Arabia.

Tình hình chiến sự Yemen hiện nay

Thỏa thuận ngừng bắn tại Yemen đã đổ vỡ trong những tuần gần đây và giao tranh tái diễn dọc theo các chiến tuyến cũ: các tỉnh Marib và Jawf ở phía bắc, thành phố Taiz ở vùng cao nguyên phía nam, Dhale ở miền trung Yemen và dải ven Biển Đỏ được gọi là Tihama.

Tuần trước, phe Houthi đã nhanh chóng tiến vào khu vực phía nam Tihama, chiếm giữ thành phố cảng Mocha trước khi kiểm soát phần còn lại của đường bờ biển và các hòn đảo trên Biển Đỏ, qua đó bố trí hỏa lực dọc theo toàn bộ bờ biển của eo Bab al-Mandab - nơi có chiều rộng chỉ 19 km. Việc giành được các vùng lãnh thổ này giúp cho việc phong tỏa hoạt động vận tải biển trên Biển Đỏ - tuyến đường huyết mạch để Saudi Arabia xuất khẩu dầu sang châu Á - trở nên dễ dàng hơn, đồng thời tạo ra bàn đạp tiềm năng cho một cuộc tấn công bộ binh mới hướng về phía Aden.

Để đáp trả, Saudi Arabia đã tiến hành các cuộc không kích nhằm hỗ trợ lực lượng ủng hộ chính phủ.

Tên lửa và UAV Houthi có gì đáng chú ý?

Khả năng tấn công tầm xa với độ chính xác ngày càng cao của nhóm này là lý do khiến tầm ảnh hưởng của họ vượt xa khỏi phạm vi Yemen.

Tên lửa đạn đạo của Houthi đã vươn tới tận Israel - cách xa hơn 1.800 km. Một quả tên lửa như thế đã đánh trúng khu vực vành đai sân bay chính của Israel vào năm 2025. Chúng cũng thường xuyên trút xuống Saudi Arabia, nhắm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, tên lửa Houthi còn được phóng vào các tàu thuyền trên Biển Đỏ, làm gián đoạn giao thông hàng hải tại tuyến đường này.

Máy bay không người lái (UAV) của Houthi cũng liên tục tập kích các mục tiêu tại Saudi Arabia và hiện đang được triển khai ngày càng nhiều trên chiến trường - một sự thay đổi lớn so với giai đoạn nội chiến trước khi lệnh ngừng bắn năm 2022 có hiệu lực.

Những loại vũ khí khác trong tay Houthi

Kể từ đầu tháng 9/2026, Houthi đã đăng tải các video trực tuyến cho thấy một số loại vũ khí, khí tài quân sự mà họ đang sử dụng.

Các video ghi lại cảnh UAV thả nhiều loại đạn cối và bom xuống các phương tiện cũng như chiến binh đối phương; cảnh phóng tên lửa; và cảnh đạn dược đánh trúng chính xác vào các tòa nhà cùng xe tải tại một khu trại (những hình ảnh này được quay bằng UAV có độ phân giải cao).

Những video khác cho thấy chiến binh Houthi di chuyển trên thực địa bằng xe bán tải (một số được gắn vũ khí) hoặc hành quân bộ. Nhiều chiến binh mặc trang phục truyền thống Arab thay vì quân phục và mang theo súng trường tấn công. Một video cũng ghi lại hình ảnh một nhóm nhỏ chiến binh mặc quân phục rằn ri ngụy trang. Trong một số video, các chiến binh xuất hiện cùng súng máy hạng nhẹ, hạng nặng và súng trường có gắn ống ngắm.

Các video cũng cho thấy cảnh họ diễu hành với số khí tài thu giữ được từ lực lượng do Saudi Arabia hậu thuẫn tại vùng Tihama, bao gồm xe bọc thép, xe chiến đấu bộ binh, xe tăng, pháo, chảo thu tín hiệu vệ tinh, vũ khí bộ binh và thiết bị gây nhiễu UAV. Tuy nhiên, các video này thường không cho thấy cảnh số khí tài thu giữ được đó trong tác chiến.

Houthi lấy được vũ khí từ nguồn nào?

Một báo cáo năm 2025 của nhóm chuyên gia Liên hợp quốc cho biết Houthi đã phát triển công nghệ tên lửa và máy bay không người lái thông qua cả sự hỗ trợ kỹ thuật lẫn năng lực sản xuất trong nước.

Báo cáo cũng chỉ ra tình trạng buôn lậu vũ khí diễn ra tràn lan bất chấp lệnh cấm vận vũ khí của Liên hợp quốc, bao gồm các đợt vận chuyển qua biên giới Oman cũng như hoạt động buôn lậu bằng đường biển. Các mặt hàng bị thu giữ bao gồm thiết bị điều khiển drone, thiết bị thu dữ liệu hàng hải của tàu thuyền, động cơ drone và các linh kiện tên lửa. Một báo cáo năm 2023 của Liên hợp quốc ghi nhận việc thu giữ các drone nguyên chiếc, các thành phần tên lửa đạn đạo (như tiền chất hóa học) và tên lửa chống tăng do Iran sản xuất.

Các nguồn tin từ Iran cho biết Tehran đã cung cấp cả vũ khí lẫn chuyên gia cho lực lượng Houthi - đồng minh của họ. Tuy nhiên, Iran đã chính thức phủ nhận việc trang bị vũ khí cho Houthi, hành động vốn vi phạm lệnh cấm vận vũ khí của Liên hợp quốc.

Một đánh giá năm 2025 của Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS) cho thấy, mặc dù Houthi đã đạt được những bước tiến trong việc tự sản xuất vũ khí, họ vẫn phụ thuộc vào Iran về các công nghệ then chốt và năng lực tác chiến tiên tiến.

Hướng phát triển quân sự của Houthi

Báo cáo của nhóm chuyên gia Liên hợp quốc mô tả chiến thuật quân sự của Houthi tập trung vào các hoạt động xâm nhập, tập kích bằng UAV, pháo kích dọc theo chiến tuyến, cũng như gài mìn và các thiết bị nổ khác.

Họ ước tính lực lượng Houthi có 350.000 tay súng; con số này một phần có được nhờ việc tuyển mộ cả các chiến binh được cho là dưới 18 tuổi.

Theo các nhà phân tích về tình hình Yemen, công tác huấn luyện do Iran và Hezbollah thực hiện đóng vai trò then chốt đối với Houthi. Ông Baraa Shiban, nghiên cứu viên liên kết tại Viện Liên quân chủng hoàng gia (RUSI) ở London, cho biết hoạt động huấn luyện này đã bắt đầu ngay sau sự kiện Mùa xuân Arab và giúp Houthi chuyển mình từ một lực lượng dân quân thành một lực lượng quân sự có tổ chức hơn, với những thay đổi về cơ cấu và phương thức hoạt động.

Các chuyên gia Liên hợp quốc cho biết, các trắc thủ điều khiển tên lửa và UAV của Hezbollah đã hiện diện cùng lực lượng Houthi trong năm 2025. Ngoài ra, tướng Abdolreza Shahlaei thuộc Lực lượng Quds của Iran cũng được cho là từng có thời gian hiện diện tại Yemen để phối hợp hoạt động cùng Houthi.

Trí Nhân