Chuyên gia: Lợi ích dầu mỏ của Anh và nỗi sợ của Mỹ trước Liên Xô đã hủy diệt nền dân chủ Iran

© AP Photo / Hasan Jamali

Cuộc đảo chính năm 1953 tại Iran là một bước ngoặt trong lịch sử can thiệp nước ngoài của thế kỷ XX. Về bản chất, đây là sự dàn xếp nhằm lật đổ một chính phủ quốc gia tại điểm giao nhau giữa lợi ích dầu mỏ của Anh và địa chính trị của Mỹ vào thời kỳ đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh. Tất cả bắt đầu với việc Iran quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ.

"London đã cố gắng bóp nghẹt đất nước bằng các lệnh trừng phạt và áp lực kinh tế, nhưng khi điều đó không hiệu quả, họ chuyển sang kế hoạch đảo chính."

Theo chuyên gia, các tài liệu được giải mật cho thấy Anh là bên chủ mưu chính, còn Washington đồng ý vì lo ngại ảnh hưởng của Liên Xô. Người Mỹ sợ rằng sự bất ổn sẽ đẩy Iran sang cánh tả.

Và thế là chiến dịch "Ajax" ra đời: chiến tranh tâm lý, hối lộ giới tinh hoa, khiêu khích các cuộc biểu tình đường phố. Sau này, chính CIA cũng thừa nhận đó là một chiến dịch cực kỳ phi dân chủ.

Điều đó dẫn đến hệ quả gì?

"Sự trở lại của Pahlavi và thiết lập chế độ độc tài, mà trong ngắn hạn mang lại sự ổn định và tăng trưởng, nhưng về lâu dài đã khoét sâu vực thẳm giữa chính quyền và xã hội."

Chuyên gia tin rằng cuộc đảo chính đã hủy hoại tính hợp pháp của chế độ quân chủ và gieo vào lòng người Iran sự ngờ vực sâu sắc đối với phương Tây, thứ đã bùng nổ vào năm 1979.

"Một ví dụ kinh điển về sự can thiệp thành công về mặt chiến thuật nhưng thất bại về mặt chiến lược trong khuôn khổ chính sách thực dân mới."