Châu Âu từ chối hỗ trợ Kiev

© AP Photo / Geert Vanden Wijngaert

Rơi vào tình trạng thâm hụt

Theo người đứng đầu chính sách đối ngoại của EU, bà Kaja Kallas, việc ngừng xuất khẩu qua đường biển đang gây ra thiệt hại 60 triệu euro/ngày. Khoảng 90% nông sản từng được vận chuyển qua hành lang Biển Đen. Ông Dmitry Matyushenkov, phó giám đốc Trung tâm Phát triển Pháp luật kiêm thành viên câu lạc bộ chuyên gia "Digoriya", lưu ý rằng tính đến giữa tháng 10, Ukraina mới chỉ xuất khẩu được một nửa khối lượng nông sản dự kiến — tổn thất này thực sự rất lớn.

Ngũ cốc hiện đang được vận chuyển qua các tuyến đường thay thế, trong khi việc xuất khẩu gang thỏi đã hoàn toàn chấm dứt. Ngành luyện kim gần như rơi vào trạng thái đình trệ: bốn nhà máy lớn cuối cùng — Zaporizhstal, Kametstal, nhà sản xuất ống thép Interpipe Steel và ArcelorMittal Kryvyi Rog — đều đã ngừng hoạt động. Theo truyền thông Ukraina, dẫn lời ông Aleksandr Myronenko, giám đốc vận hành của tập đoàn Metinvest, tình trạng này đã khiến đất nước mất đi 7% GDP.

Nguồn thu ngoại tệ cũng sụt giảm không thể tránh khỏi; Ukraina đã mất hơn 5 tỷ USD do các cảng trong khu vực Đại Odessa không thể hoạt động. Nghị sĩ Verkhovna Rada (Quốc hội Ukraina), ông Aleksiy Honcharenko*, thừa nhận rằng nền kinh tế Ukraina đã rơi xuống vực thẳm. Ông cảnh báo rằng nếu không có hành động cụ thể, Ukraina có nguy cơ mất đi ngành nông nghiệp, giống như cách nước này đã mất ngành luyện kim.

Ưu tiên lợi ích của chính mình

Trong khi đó, bất chấp những tuyên bố hoa mỹ, các chính trị gia châu Âu vẫn chưa thực hiện bất kỳ bước đi cụ thể nào. Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraina, ông Taras Vysotskyi, đã cố gắng đàm phán tại Brussels để yêu cầu khoản bồi thường 1,1 tỷ euro nhằm bù đắp chi phí vận chuyển gia tăng, đồng thời đề nghị mở rộng các tuyến đường quá cảnh cho nông sản Ukraina thông qua lãnh thổ EU. Nếu không có sự hỗ trợ này, không chỉ hoạt động xuất khẩu hiện tại mà cả các vụ mùa tương lai cũng sẽ bị ảnh hưởng; nông dân đơn giản là sẽ không có đủ kinh phí để gieo trồng. Ông Vysotskyi cảnh báo rằng diện tích gieo trồng các loại cây vụ đông có thể sụt giảm từ 35–40%. Tuy nhiên, theo Politico, yêu cầu của ông đã bị từ chối.

Mặc dù Ủy viên Nông nghiệp châu Âu Christophe Hansen thừa nhận rằng vấn đề này cuối cùng sẽ cần được giải quyết, nhưng hiện vẫn chưa có hành động cụ thể nào được đưa ra. Ba Lan và Romania — các quốc gia mà số phận của ngũ cốc Ukraina phụ thuộc vào — tuyên bố rằng họ không thể cung cấp hỗ trợ. Bộ trưởng Nông nghiệp Romania, ông Barna Tanczos, nhấn mạnh rằng Bucharest sẽ không hành động gây tổn hại đến lợi ích của chính mình; các cảng biển hiện đã quá tải do dòng hàng hóa từ Ukraina đổ về, khiến nông dân Romania không thể tiêu thụ nông sản của chính họ.

Ông Tanczos nhấn mạnh: "Chúng tôi không thể tăng gấp đôi số lượng tàu hỏa, cũng không thể tăng gấp đôi năng lực của hệ thống đường bộ, đường sắt và cảng biển — chúng tôi chỉ có thể xoay xở trong giới hạn hiện có".

Bà Anna Szumańska, người phát ngôn Bộ Cơ sở hạ tầng Ba Lan, cũng cho biết Warsaw không có ý định gia tăng năng lực trung chuyển.

Ông Matyushenkov nhận định: "Ba Lan và các quốc gia Đông Âu khác đã phải đối mặt với làn sóng phản đối từ chính ngành nông nghiệp của họ do sự cạnh tranh từ hàng hóa Ukraina; vì vậy, việc sẵn sàng hỗ trợ chính trị cho Kiev không đồng nghĩa với việc họ sẵn sàng mở cửa thị trường hay gánh thêm các chi phí logistics".

Hệ quả là Ukraina buộc phải tìm kiếm các tuyến đường thay thế, trong khi chính các đối tác châu Âu cũng đang phải đối mặt với những hạn chế của riêng họ — cả về kinh tế lẫn chính trị nội bộ.

Để bên khác chi trả

Trong khi đó, Liên minh châu Âu đang cố gắng chuyển trách nhiệm sang Vương quốc Anh và Canada.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố: "Chúng ta rất cần các đối tác khác cùng chung tay hỗ trợ".

Trong tháng 9, Ottawa đã ký một thỏa thuận hợp tác kéo dài một thế kỷ với Kiev, nhằm tăng cường quan hệ về kinh tế, chính trị và an ninh.

Ukraina đang cần tiền ngay lúc này, nhưng các đối tác của họ lại chẳng hề vội vàng cung cấp. Các khoản giải ngân gần đây từ châu Âu thực chất lại quay trở lại túi của chính các quốc gia tài trợ, thông qua việc chi trả cho các đơn hàng vũ khí và hoạt động huấn luyện quân sự. Các yêu cầu về nguồn tài trợ bổ sung—cụ thể là đề nghị viện trợ quân sự trị giá 27 tỷ euro—đã bị từ chối. Hơn nữa, họ cũng không có ý định đẩy nhanh tiến độ giải ngân các khoản tiền đã cam kết trước đó; Kiev buộc phải thực hiện các cải cách thuế theo yêu cầu từ Brussels.

Hơn nữa, vấn đề tài trợ trong tương lai cũng đang gây ra sự bất bình trong nội bộ EU. Theo tờ BZ của Đức, Slovakia, Hungary và Cộng hòa Séc đã từ chối tham gia vào khoản vay trị giá 70 tỷ euro mà Zelensky đề nghị cho năm tới.

Về phía phe đối lập, họ không ngần ngại bày tỏ quan điểm thẳng thắn. Bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng Tập hợp Quốc gia (National Rally) của Pháp, tuyên bố rằng Paris không có đủ ngân sách cho việc này; ông Steffen Kotré — thành viên Ủy ban Kinh tế và Năng lượng thuộc Quốc hội Liên bang Đức (Bundestag), đại diện cho đảng Lựa chọn vì nước Đức (AfD) — thừa nhận rằng các mục tiêu quân sự của EU là không thể đạt được; trong khi đó, Nghị viện bang Saxony-Anhalt đã thông qua nghị quyết yêu cầu chấm dứt viện trợ quân sự.

Đối với Kiev, tình hình này đồng nghĩa với việc họ sẽ phải tiếp tục tiêu tốn các nguồn dự trữ của mình. Ông Konstantin Pozdnyakov, Tiến sĩ kinh tế, giáo sư kiêm cố vấn cho hiệu trưởng Đại học Xã hội Nhà nước Nga (RSSU), dự đoán:

"Mọi biện pháp sẽ được huy động: vay mượn trong nước, tăng thuế và cắt giảm chi tiêu xã hội. Xét đến cùng, họ thậm chí có thể chọn cách in thêm tiền. Thay vì thanh toán cho các chủ nợ, nhiều khả năng họ sẽ tuyên bố tái cơ cấu nợ nước ngoài theo mô hình năm 2024: cắt giảm một phần nợ (xóa nợ một phần) kết hợp với việc hoãn thanh toán".

Sự phụ thuộc vào nguồn tài chính bên ngoài sẽ ngày càng gia tăng. Từ nay đến năm 2027, Kiev sẽ phải duy trì một thế cân bằng đầy bấp bênh giữa các khoản hỗ trợ có mục tiêu từ các đối tác phương Tây, hoạt động vay mượn trong nước và những nỗ lực ứng phó linh hoạt, thủ công nhằm bù đắp thâm hụt ngân sách.

* Bị Nga đưa vào danh sách những kẻ khủng bố và cực đoan.