Châu Âu toàn cảnh năm 2026

Châu Âu bước vào năm 2026 trong tình thế bị chèn ép từ mọi phía. Khu vực này đang tìm nguồn tài chính để tái thiết sức mạnh quân sự. Các nước châu Âu cũng đang phải tìm cách vực dậy tăng trưởng kinh tế sau nhiều năm kém hiệu quả, trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ lan rộng toàn cầu.

Chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine năm 2022 và đang kéo dài đến hiện tại đã phá vỡ nhiều thập kỷ tự mãn - và các thách thức đang ngày càng chồng chất. Gần như tất cả các thành viên NATO hiện đã đạt được mục tiêu chi tiêu quốc phòng của liên minh được đề ra từ năm 2014 là 2% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Nhưng, giờ đây, mục tiêu mới là 3,5%, được đặt ra tại hội nghị thượng đỉnh tháng 6/2025.

Ngoại trừ Ba Lan, Litva và Latvia, rất ít thành viên bắt đầu giải thích cho cử tri của họ làm thế nào để đạt được con số đó. Đức tỏ ra “dũng cảm” nhất: Thủ tướng Friedrich Merz đã miễn trừ quốc phòng khỏi Schuldenbremse (phanh nợ của Đức) và vạch ra lộ trình sử dụng cơ chế này để đạt mục tiêu sớm nhất vào năm 2029. Tây Ban Nha thì tuyên bố họ hoàn toàn không bị ràng buộc bởi con số mới.

Công nghiệp quốc phòng giờ đây lại có vẻ như là một “làn gió thuận” đối với phát triển

kinh tế của châu Âu.

Năm 2026, dự báo châu Âu sẽ chi cho quốc phòng nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, họ vẫn còn cách xa mục tiêu “tự chủ chiến lược” mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã nhấn mạnh một cách đúng đắn. Vì vậy, năm 2026 dự kiến sẽ bị bao trùm bởi hàng loạt cuộc tranh cãi về việc nguồn tiền bổ sung cho quốc phòng và cho Ukraine sẽ được lấy từ đâu? Tính sơ bộ, trong 3 năm đầu của cuộc chiến, Mỹ và châu Âu mỗi bên đã đóng góp 50 tỷ USD mỗi năm cho Ukraine. Khoản đóng góp của Mỹ hiện đã cạn kiệt. Và, ngay cả khi chiến tranh kết thúc, Ukraine vẫn sẽ cần hỗ trợ trong nhiều năm tiếp theo.

Đây cũng sẽ là năm thử thách đối với các nền kinh tế châu Âu. Lạm phát đang giảm nhiệt và lãi suất đang hạ dần, nhưng tăng trưởng vẫn trì trệ và khoản chi tiêu quốc phòng tăng thêm sẽ không giúp ích được gì nhiều. Tăng trưởng năng suất đã chững lại, lực lượng lao động già hóa đang kéo sản lượng giảm, còn dòng vốn đầu tư mạo hiểm và việc làm đang chảy sang Mỹ và châu Á. Tỷ lệ nợ trên GDP vượt quá 100% ở Italy, Pháp, Tây Ban Nha và Bỉ. Tài chính công đang căng thẳng bởi các khoản nợ từ đại dịch, trợ cấp xanh và giờ là chi phí quốc phòng. Căng thẳng sẽ tồi tệ hơn vào năm 2026, bởi các chính phủ yếu kém liên tục không thể thúc đẩy việc cắt giảm phúc lợi và e ngại việc tăng thuế.

Cú hích cơ sở hạ tầng mới của Đức, với gói ngân sách 500 tỷ euro sẽ bắt đầu làm thay đổi tâm lý đôi chút. Đường bộ, đường sắt và lưới điện mới sẽ thu hút đầu tư tư nhân. Trên toàn Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), tăng trưởng được dự báo sẽ tăng nhẹ, nhưng vẫn chỉ đạt 1,2% từ mức 0,8% của năm 2025. Các nhà xuất khẩu châu Âu sẽ tiếp tục đối mặt với mức thuế quan cao tại Mỹ - thị trường lớn nhất của họ.

Áp lực thứ ba cần theo dõi trong năm 2026 sẽ là về chính sách khí hậu. Các mục tiêu đầy tham vọng của Liên minh châu Âu (EU) về giảm phát thải khí nhà kính đang gặp phải sự phản đối. Cùng với việc cắt giảm di cư, sự phản đối các chính sách xanh là đặc điểm của phe cực hữu đang trỗi dậy khắp EU. Mục tiêu cấm xe chạy xăng mới vào năm 2035 và đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đều có vẻ ngày càng xa vời. Và, đã có những lời kêu gọi giảm nhẹ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU, vốn áp thuế lên hàng nhập khẩu thâm dụng carbon và dự kiến có hiệu lực vào năm 2026. Trong năm 2026, các chính phủ có thể buộc phải suy nghĩ lại, đặc biệt nếu đảng Tập hợp quốc gia (RN) thuộc phe cực hữu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử quốc hội ở Pháp.

Tăng trưởng khởi sắc, thâm hụt chực chờ

Rất dễ để kể lại câu chuyện ảm đạm về những khó khăn kinh tế của châu Âu. Một mô hình dựa vào sự bảo hộ của Mỹ, nhu cầu của Trung Quốc, năng lượng của Nga và toàn cầu hóa dựa trên luật lệ không thể phát triển trong một thế giới mà Mỹ hướng nội, Trung Quốc trở thành đối thủ cạnh tranh, Nga không dễ điều khiển và toàn cầu hóa đi vào dĩ vãng. Lục địa đang già đi nhanh chóng, và các đảng cực hữu đang trỗi dậy ở châu Âu muốn hạn chế nhập cư.

Dự báo, tăng trưởng của châu Âu sẽ khởi sắc đôi chút vào năm 2026. Tăng trưởng tiền lương đã vượt lạm phát kể từ quý IV năm 2023, tuy nhiên các hộ gia đình vẫn ngần ngại chi tiêu, để dành thêm khoảng 3% thu nhập so với những năm trước đại dịch. Người tiêu dùng sẽ từ từ bắt đầu chi tiêu nhiều hơn khi bất ổn kinh tế lắng xuống.

Bình thường hóa tăng trưởng tiền lương và lạm phát cũng sẽ cho phép Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) giữ lãi suất thấp, thậm chí cắt giảm thêm, nếu mức tăng giá dưới 2%. Điều đó sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp đầu tư - đặc biệt là vào các dự án tốn kém vốn trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và lưới điện - mà còn thúc đẩy ngành xây dựng gặp khó khăn.

Luồng gió thuận còn lại, trớ trêu thay, lại là quốc phòng. Cuộc chiến ở Ukraine và nỗi lo sợ bị Mỹ bỏ rơi đã làm rõ thông điệp rằng lục địa này cần tái vũ trang. Sau khi điều chỉnh các quy tắc tài khóa, Đức giờ đây sẽ cho phép chi tiêu thâm hụt không giới hạn cho quốc phòng và EU sẽ sử dụng tích cực hơn tài sản nhà nước của Nga bị đóng băng trong các tài khoản ngân hàng châu Âu để trang bị vũ khí cho Ukraine. Các quy tắc tài khóa của EU, vốn nhằm kiềm chế chi tiêu thâm hụt, đã được nới lỏng để cho các quốc gia có khả năng chi trả có thêm dư địa chi tiêu cho vũ khí.

Sự rạn nứt chính trị ngày càng lớn với Mỹ đang thúc đẩy các nước châu Âu mua sắm nhiều hơn từ các nhà cung cấp châu Âu. Điều đó sẽ thúc đẩy nhu cầu nội địa đối với thiết bị quốc phòng và khuyến khích các công ty đầu tư. Các nhà máy sản xuất phụ tùng ôtô và tàu hỏa đang được trang bị lại để sản xuất linh kiện quân sự và nhiều nhà máy khác sẽ tiếp bước. Sự phổ biến ngày càng tăng của các công ty khởi nghiệp quốc phòng đối với các nhà tài trợ công, nhà đầu tư và sinh viên tốt nghiệp sẽ giúp ích thêm. Chi tiêu quốc phòng gia tăng có thể tạo thêm nửa triệu việc làm trong lĩnh vực này.

Huy Thông