Cái lạnh ở Bắc Cực - thách thức lớn của chiến tranh hiện đại

Việc sử dụng máy bay không người lái (UAV), hệ thống định vị toàn cầu (GPS) và robot trở thành một phần của các cuộc chiến hiện đại. Những công cụ này lại càng đặc biệt đóng vai trò quan trọng ở những vùng địa hình phức tạp như những vùng băng giá rộng lớn của Bắc Cực.

Nhưng càng đến gần Bắc Cực, công nghệ tiên tiến càng trở nên ít hữu dụng. Bão từ trường làm biến dạng tín hiệu vệ tinh; nhiệt độ cực lạnh làm cạn pin hoặc đóng băng thiết bị chỉ trong vài phút; hệ thống định vị thiếu điểm tham chiếu trên các khu vực tuyết bao phủ.

Vật liệu, nhiên liệu không hữu dụng

Cạnh tranh giữa các cường quốc đang gia tăng ở vùng Bắc Cực khi biến đổi khí hậu mở ra các tuyến đường biển và khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên tại nơi này. Nga thống trị về quân sự ở khu vực này, với lực lượng tàu ngầm hạt nhân, căn cứ tên lửa, sân bay và cảng trên bán đảo Kola.

Trong số 8 quốc gia có lãnh thổ ở Bắc Cực, chỉ có Nga là không thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Một điểm giao cắt trên biên giới giữa Phần Lan và Nga. Ảnh: Juuso Westerlund /

THE WALL STREET JOURNAL

Một cuộc xung đột ở Bắc Cực sẽ buộc các nhà hoạch định phải quan tâm đến những vấn đề cơ bản nhất của trang thiết bị. Nhiệt độ cực lạnh làm cho các bộ phận thông thường trở nên giòn hơn. Nhiệt độ thấp làm thay đổi các đặc tính vật lý của cao su, khiến các vòng đệm mất độ đàn hồi và bị rò rỉ.

Dấu vết của nước hoặc độ ẩm đóng băng thành tinh thể băng có thể làm xước máy bơm và gây tắc nghẽn. Dây điện nên được cách điện bằng silicon thay vì nhựa PVC, vì nhựa PVC có thể bị nứt trong điều kiện quá lạnh.

Khi quá lạnh, dầu và các chất bôi trơn khác sẽ đặc lại và đông cứng. Trong hầu hết các hệ thống thủy lực tiêu chuẩn, chất lỏng trở nên sệt như siro và có thể ảnh hưởng mọi thứ, từ hệ thống điều khiển máy bay đến bệ phóng tên lửa và cột radar. Một lần đóng băng cũng có thể làm tê liệt toàn bộ một hệ thống vũ khí hoặc làm bất động một đoàn xe.

Trong một cuộc tập trận vùng cực có sự tham gia của 7 nước tại Canada hồi đầu năm 2025 để thử nghiệm thiết bị hỗ trợ mới trị giá hàng triệu USD, các phương tiện của quân đội Mỹ chuyên dùng cho vùng địa hình Bắc Cực đã bị hỏng sau 30 phút, vì chất lỏng thủy lực trong thiết bị bị đông đặc do quá lạnh.

Các binh sĩ Thụy Điển tham gia cuộc tập trận được trang bị thiết bị nhìn đêm trị giá 20.000 USD, nhưng chúng cũng bị hỏng vì nhôm trong kính không chịu được điều kiện nhiệt độ âm 40 độ C.

Tại Ukraine, lực lượng vũ trang sử dụng các thiết bị có sẵn trên thị trường, từ nguồn điện và thiết bị liên lạc đến hóa chất và chất bôi trơn. Ở Bắc Cực, việc sử dụng những thiết bị cơ bản như vậy thường đòi hỏi phải thiết kế lại kỹ lưỡng.

“Bắc Cực là kẻ thù tối thượng” – ông Eric Slesinger, cựu sĩ quan Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ, cho biết.

Một máy bay vận tải tại căn cứ Trefoil trên đảo Franz Josef, tiền đồn quân sự

cực bắc của Nga. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Thiết bị hiện đại không hoạt động

Một trong những điểm thu hút khách du lịch của Bắc Cực là cực quang, nhưng đây cũng là một trong những mối lo ngại đối với các nhà hoạch định quân sự.

Cực quang được tạo ra nhờ các hạt tích điện của mặt trời tương tác với từ trường của Trái đất, đặc biệt mạnh nhất ở các cực. Chúng gây nhiễu các hệ thống liên lạc vô tuyến và hệ thống định vị vệ tinh.

Thời tiết khắc nghiệt ở Bắc Cực khiến chiến tranh ở đó khác biệt so với những nơi khác.

So sánh với cuộc chiến ở Ukraine, các nhà sản xuất UAV của Ukraine đã sản xuất hàng trăm ngàn UAV bốn cánh quạt giá rẻ, linh hoạt, dựa vào liên lạc kỹ thuật số để tìm mục tiêu.

Tuy nhiên, chúng sẽ hoạt động thất bại ở Bắc Cực, nơi UAV phải được trang bị hệ thống chống đóng băng, hệ thống đẩy mạnh mẽ để đối phó gió lớn và chạy bằng nhiên liệu phản lực hoặc dầu diesel thay vì pin. Và nếu được trang bị đầy đủ như vậy, những UAV này sẽ có kích thước lớn, thậm chí cần phải có xe kéo hoặc đường băng mới cất cánh được.

Việc cung cấp năng lượng cho bộ đàm tại Bắc Cực cũng đã là một cơn ác mộng về hậu cần. Quân đội Thụy Điển gần đây đã được một công ty tư nhân tiếp cận, đề nghị cung cấp bộ sạc pin có thể vận chuyển bằng xe trượt tuyết.

Bộ sạc này hơn 180 kg. Nếu không vận chuyển bằng xe trượt tuyết, nó sẽ bị mắc kẹt ngay khi gặp tuyết phủ.

Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng có ứng dụng hạn chế ở Bắc Cực.

Ở Ukraine, AI được sử dụng để tăng tốc quá trình ra quyết định bằng cách xử lý lượng dữ liệu khổng lồ. Phía đông của đất nước này đô thị hóa cao, với mật độ dân số gấp khoảng 50 lần so với vùng Scandinavia Bắc Cực và Phần Lan.

Khu vực đông Ukraine có mạng lưới đường bộ và đường sắt rộng khắp, sản xuất năng lượng và công nghiệp nặng. Nếu Bắc Cực trở thành chiến trường, việc thiếu những yếu tố này đồng nghĩa với việc AI sẽ có ít dữ liệu hơn để hoạt động.

Sự can thiệp do con người gây ra cũng gây ảnh hưởng nặng nề hơn ở Bắc Cực. Ở vùng Cực Bắc, việc gây nhiễu có thể xảy ra và trở thành mối lo ngại nghiêm trọng về an toàn.

Một binh sĩ Thụy Điển điều khiển máy bay không người lái trong khu rừng gần Lomben,

Thụy Điển. Ảnh: Juliette Robert/THE WALL STREET JOURNAL

Năm 2019, cơ quan quản lý thông tin liên lạc Nkom của Na Uy đã ghi nhận 6 sự cố GPS ở Đông Finnmark, phía bắc nước này giáp với Nga. Năm 2022, con số này là 122. Kể từ cuối năm 2024, việc gây nhiễu trở nên thường xuyên đến mức cơ quan quản lý đã ngừng thống kê.

“Ở Bắc Cực, nếu bạn gặp điều kiện thời tiết khắc nghiệt và không có tầm nhìn trực tiếp, thì việc gây nhiễu có thể rất nguy hiểm. Chỉ vài năm trước, đây không phải là điều mà mọi người quan tâm vì nó hiếm khi xảy ra. Nhưng giờ đây, nó đã trở thành một vấn đề hàng ngày” – chuyên gia công nghệ Heidi Andreassen cho biết.

Khoa Điềm