Bước ngoặt 40 năm Đổi mới: Quốc hội Việt Nam chính thức thông qua mục tiêu GDP 10%

© Ảnh : QUANG ĐỊNH

Lần đầu tiên trong 40 năm Đổi Mới, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số được đưa chính thức vào văn kiện. Nghị quyết xác định việc đạt mức tăng trưởng này là điều kiện để đưa thu nhập bình quân đầu người lên 8.500 USD vào năm 2030, đồng thời đưa Việt Nam vào nhóm 30 nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Đáng chú ý, Quốc hội cũng lần đầu giao chỉ tiêu cụ thể xuống từng địa phương để tạo động lực lan tỏa. Trong đó, Hải Phòng nhận mức cao nhất với 13-13,5% cho năm 2026; Hà Nội và TP.HCM cùng được giao chỉ tiêu 10%.

Động lực nào cho mục tiêu đầy tham vọng?

Dù thực tế tăng trưởng quý I/2026 đạt 7,83%, mức cao nhất trong 15 năm qua, nhưng khoảng cách để chạm tới ngưỡng 10% vẫn là một bài toán hóc búa khi dự báo của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho giai đoạn này chỉ dừng ở mức 6,3%.

Câu hỏi không phải là liệu Việt Nam có đạt 10% hay không trong năm 2026, mà phải đặt ra giả thiết nếu không đạt, liệu mô hình đang được xây dựng có đặt nền tảng cho những năm tiếp theo hay không?

"Việt Nam không cần phải đạt tăng trưởng hai chữ số bằng mọi giá để trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045. Điều quan trọng hơn là tập trung vào cơ cấu, chất lượng và hiệu quả của mô hình tăng trưởng”, ông Cấn Văn Lực, Kinh tế trưởng BIDV và thành viên tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nhận định tại hội thảo “Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026” diễn ra ngày 31/3 vừa qua.

Theo chuyên gia kinh tế Lê Thanh Bình, cả nước hiện có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể nhưng đóng góp của họ vào tăng trưởng chưa được ghi nhận đầy đủ. Quá trình chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai sẽ đưa khối này vào GDP chính thức.

“Ước tính, riêng khu vực này có thể đóng góp thêm khoảng 1% GDP mỗi năm trong ba năm tới. Ở mức độ địa phương, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của TP.HCM năm 2026 có thể đạt 11-12%, nhờ tiêu dùng cải thiện cùng lực đẩy từ hạ tầng, logistics và công nghiệp”, ông Bình cho biết.

Từ góc độ khác, các chuyên gia cho rằng các chỉ tiêu được nêu ra không chỉ mang ý nghĩa định lượng mà còn phản ánh định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Những biến số tiềm ẩn

Trong báo cáo tháng 1/2026, FiinRatings đưa ra cảnh báo đáng chú ý. Mặc dù GDP 2025 của Việt Nam đạt 8,02% khá tích cực, nhưng “khi bóc tách từng lớp dữ liệu vẫn có những khoảng trống đáng quan ngại về tính bền vững nội sinh”.

Theo báo cáo này, động lực chính của năm 2025 vẫn là đầu tư công tăng 26,6% và FDI tăng 11,7%, trong khi đầu tư tư nhân, được ví như "xương sống của nền kinh tế", chỉ tăng 8,4%, thấp hơn đáng kể so với mức yêu cầu để duy trì quỹ đạo tăng trưởng cao.

“Sự bứt phá của đầu tư tư nhân và sự phục hồi rõ nét của cầu tiêu dùng nội địa. Điều kiện tiên quyết cho cả hai là khả năng tiếp cận vốn trung và dài hạn với chi phí hợp lý. Đây là bài toán thị trường vốn mà Việt Nam chưa giải xong”, ông Bình phân tích.


Một phân tích đăng trên cổng thông tin Chính phủ cuối tháng 3/2026 cảnh báo, rủi ro hiện hữu là việc mục tiêu tăng trưởng cao bị hiểu sai thành tăng trưởng bằng mọi giá. Trong thực tiễn điều hành, nếu mục tiêu cao không được 'neo' bằng các điều kiện an toàn, dễ dẫn tới những lệch pha trong cơ cấu kinh tế.

“Câu hỏi cốt lõi không chỉ là 'có nên' mà là 'làm thế nào' để tăng trưởng hai con số không trở thành áp lực điều hành, không gây lệch pha phát triển”, nhà phân tích thị trường Đỗ Huyền nhận định.

Áp lực từ già hoá dân số

Ngoài ra, yếu tố nhân khẩu học cũng đặt ra áp lực dài hạn. Cửa sổ "dân số vàng" của Việt Nam sẽ đóng lại vào năm 2039, lực lượng lao động được dự báo đạt đỉnh chỉ ba năm sau đó. UNFPA dự báo đến 2036, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn "xã hội già".

Khoảng thời gian từ nay đến đó chỉ còn một thập kỷ. Tăng trưởng cao trong 10 năm tới không phải lựa chọn, đó là điều kiện tối thiểu để Việt Nam giàu trước khi già. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, OECD chỉ ra rằng các doanh nghiệp FDI dù là động lực tăng trưởng chủ lực, lại tạo ra rất ít liên kết với doanh nghiệp nội địa.

“Trong số 101 nền kinh tế đạt thu nhập trung bình vào năm 1960, chỉ 13 chuyển lên được nhóm thu nhập cao. Phần lớn không sụp đổ, họ chỉ đơn giản là không chuyển đổi được”, bà Huyền chỉ ra.

Theo nghiên cứu mới đây của Brookings Institution, để đạt thu nhập cao vào 2045, Việt Nam chỉ cần duy trì bình quân 7%/năm trong 25 năm. Đây là con số hoàn toàn khả thi nếu cải cách thể chế thực chất.

Đích đến 10% không phải điều kiện cần để thoát bẫy. Nhưng nếu đi kèm chuyển đổi cấu trúc thực sự, đây có thể là điều kiện đủ để rút ngắn hành trình một cách đáng kể.

Taras Ivanov