85% dầu nhập từ Trung Đông: Kho Nghi Sơn giải quyết được gì sau cú sốc Hormuz?

© Ảnh : Dương Văn Giang - TTXVN

Việc xây kho Nghi Sơn và đa dạng hóa nguồn cung phản ánh nỗ lực tái cân bằng giữa an ninh năng lượng và rủi ro địa chính trị trong bối cảnh hiện nay.

Cú đứt gãy đến từ nguồn cung

Trong số các nước ASEAN, Việt Nam chỉ có dự trữ xăng dầu quốc gia tương đương khoảng 9 ngày nhập khẩu ròng, thấp nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn trong khu vực và chỉ bằng một phần mười mức khuyến nghị 90 ngày của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Theo phân tích của ngân hàng MUFG, 85% dầu thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ Trung Đông, chủ yếu từ Kuwait, và gần như toàn bộ đi qua Eo Hormuz. Khi tuyến hàng hải này đóng cửa từ cuối tháng 2/2026 do xung đột Mỹ – Israel – Iran, hệ thống lập tức chịu áp lực.

“Rủi ro lớn nhất là tác động dây chuyền đến các cân đối vĩ mô cốt lõi của nền kinh tế. Hiện nay, lượng dự trữ xăng dầu quốc gia thuần túy chỉ đáp ứng khoảng 7-9 ngày tiêu dùng ròng, tức là “bộ đệm” khá mỏng. Trong khi đó, Quỹ bình ổn giá cũng chỉ có khả năng hỗ trợ trong khoảng 15-30 ngày”, PGS.TS Đinh Công Hoàng, Trưởng Phòng Nghiên cứu Trung Đông và Tây Á, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi, phân tích.

Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, cơ sở cung cấp khoảng 40% sản phẩm xăng dầu cả nước, chịu tác động trực tiếp khi lô hàng cuối cùng từ Kuwait cập bến vào giữa tháng 3/2026. Lần đầu tiên trong lịch sử vận hành, nhà máy phải tìm nguồn dầu thay thế từ Mỹ và Qatar.

Trong khi đó, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất ít bị ảnh hưởng hơn và tăng công suất để bù đắp. Sự tương phản này cho thấy các cơ sở quy mô lớn có thể trở nên dễ tổn thương nếu gắn chặt vào một nguồn cung duy nhất.

Bước đi chiến lược trong khủng hoảng

Trao đổi với Sputnik về dự án xây dựng kho dự trữ dầu thô tại Nghi Sơn và bài toán an ninh năng lượng, PGS.TS Đinh Công Hoàng, nhận định đây là là bước đi cần thiết đối với nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, nhưng cần được đặt trong một chiến lược tổng thể nhiều tầng.

"Cần xây ngay các tổng kho xăng dầu dự trữ chiến lược, không chỉ ở Nghi Sơn mà cả các điểm khác, đặc biệt là khu vực dọc bờ biển, gần cảng để thuận lợi cho logistics và tiếp nhận nguồn cung," ông nói.

Theo chuyên gia, kho Nghi Sơn không nên chỉ phục vụ một nhà máy lọc dầu, mà cần hướng tới một hệ thống phân tán đủ năng lực ứng phó với các cú sốc nguồn cung.

"Nghi Sơn được xây dựng sẽ góp phần thu hút đầu tư, không chỉ riêng khu này mà còn có thể kéo theo các điểm dự trữ chiến lược khác," ông nhận định.

Điểm nhấn trong phân tích của PGS.TS Đinh Công Hoàng là cảnh báo về rủi ro vĩ mô nếu triển khai không đi kèm đánh giá kỹ lưỡng.

"Rủi ro lớn nhất là hệ lụy tới kinh tế vĩ mô, như CPI, lạm phát, các cân đối lớn và tỷ giá," ông nhấn mạnh.

Tỷ giá USD/VND đang chịu áp lực tăng, trong khi thâm hụt thương mại năng lượng của Việt Nam đã vượt 16 tỷ USD năm 2025. Nếu chi phí xây dựng và vận hành kho không được kiểm soát tốt, áp lực này có thể gia tăng.

Nga trong bài toán đa dạng hóa

Trong chuyến thăm Liên bang Nga cuối tháng 3/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính ký các thỏa thuận hợp tác năng lượng với Nga. Đây là bước đi đúng đắn vì Nga là một trong số ít nguồn cung dầu thô lớn không phụ thuộc vào Eo Hormuz.

Về vai trò của hợp tác quốc tế, trong đó có Nga, PGS.TS Đinh Công Hoàng cho rằng Việt Nam cần tiếp cận theo hướng cân bằng thực chất giữa nội lực và ngoại lực.

"Trong bài toán năng lượng, phải kết hợp cả bên trong, tức tự lực và bên ngoài, tức là hợp tác quốc tế," ông nói.


Ông cũng cảnh báo Việt Nam không nên bị động trước bất kỳ đối tác nào.

"Việt Nam cần tích cực hơn trong ngoại giao năng lượng, nhưng đồng thời phải có chiến lược ngắn, trung và dài hạn rõ ràng để tránh bị động."

Thực tế cho thấy bài toán hợp tác với Nga không đơn giản. Dầu Urals từ Nga cần tuyến vận chuyển dài hơn và chi phí logistics cao hơn so với Kuwait.

Quan trọng hơn, trong bối cảnh phương Tây duy trì cơ chế trừng phạt Nga, việc mở rộng hợp tác dầu khí với Moskva có thể tạo rủi ro trừng phạt thứ cấp. Điều này có thể gây áp lực lên quan hệ thương mại với EU và Mỹ, hai thị trường xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam.

Ba tầng, một lộ trình

Đáng chú ý nhất trong phân tích của PGS.TS Đinh Công Hoàng là cách tiếp cận theo giai đoạn, thay vì kỳ vọng một giải pháp đơn lẻ có thể giải quyết toàn bộ bài toán năng lượng.

"Ngắn hạn cần các giải pháp tình thế để ổn định. Trung hạn là xây dựng hệ thống tổng kho dự trữ. Dài hạn phải tính đến các hướng như điện hạt nhân, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện (BESS)," ông phân tích.

Khung tư duy ba tầng này phù hợp với thực tế mà Việt Nam đang đối mặt. Trung Quốc, quốc gia sở hữu hệ thống kho dầu chiến lược đủ cho 140 ngày tiêu thụ, đã mất hơn hai thập kỷ để xây dựng mạng lưới đó, bao gồm cả kho ngầm tận dụng địa chất tự nhiên và các tuyến đường ống từ Nga, Kazakhstan và Myanmar để thoát khỏi phụ thuộc vào tuyến Malacca. Việt Nam không thể và không cần sao chép nguyên mô hình đó, nhưng tư duy hệ thống đằng sau nó là bài học không thể bỏ qua.

Kho dầu Nghi Sơn là viên gạch đầu tiên. Nhưng như PGS. TS Đinh Công Hoàng nhấn mạnh:

“Trong bối cảnh thế giới nhiều bất trắc, sự kết hợp đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp hình thành hệ thống an ninh năng lượng đa lớp cho Việt Nam. Nền tảng tự cường đó không chỉ đóng vai trò “bộ đệm” phòng thủ, mà còn là bệ phóng để nền kinh tế thích ứng và trụ vững trước các cú sốc toàn cầu, qua đó bảo đảm phát triển bền vững và củng cố năng lực tự chủ quốc gia trong kỷ nguyên địa chính trị mới”.

Taras Ivanov