Việt Nam khan hiếm sách giáo khoa “chưa từng có”, Bộ Giáo dục chỉ đạo khẩn

© Nguyễn Thị Tường Vi

Vì sao sách giáo khoa khan hiếm?

Gần một tháng qua, tình trạng thiếu sách giáo khoa xuất hiện tại Huế, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Gia Lai, An Giang và một số địa phương khác, đặc biệt tại TP.HCM. Sau ngày khai giảng, nhiều phụ huynh vẫn phải xếp hàng tại các nhà sách để tìm mua những đầu sách còn thiếu.

Năm học này, cả nước sử dụng chung bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống thay vì nhiều bộ sách như trước. Một số hiệu trưởng và chủ cửa hàng sách đánh giá tình trạng khan hiếm năm nay là hy hữu trong nhiều năm.

Ngày 10/9, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết có ba nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng này.

Thứ nhất, nhiều địa phương năm nay chủ trương không đặt sách giáo khoa qua kênh trường học. Cùng thời điểm, một số trường tập trung sáp nhập, kiện toàn bộ máy lãnh đạo nên không tổ chức mua sách giúp phụ huynh. Tính đến ngày 25/8, riêng TPHCM có 197 trường thuộc trường hợp này, trong khi tình trạng tương tự cũng xuất hiện ở nhiều tỉnh, thành.

Thứ hai, một bộ phận phụ huynh chờ chính sách sách giáo khoa miễn phí nên chưa chủ động mua từ sớm. Điều này khiến các công ty phát hành khó xác định chính xác nhu cầu thực tế và không dám dự trữ lượng hàng lớn do lo ngại tồn kho, từ đó dẫn đến thiếu sách tại các điểm bán lẻ.

Thứ ba, khi các trường thông báo chưa có sách miễn phí, nhu cầu mua tăng mạnh trong cùng thời điểm. Phụ huynh đổ đến các cửa hàng, trong khi nhà trường đồng loạt gửi đơn đặt hàng bổ sung, khiến hệ thống phát hành quá tải và nhà xuất bản phải cùng lúc đáp ứng nhu cầu từ cả hai kênh.

“Tình huống này chưa từng xảy ra trong các năm học trước”, báo VnExpress dẫn lời đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết.

Tối 10/9, Sở GD-ĐT TPHCM cho biết vẫn còn một số ít học sinh chưa có đủ sách giáo khoa nhưng không công bố con số cụ thể. Theo Sở, một nguyên nhân khiến tình trạng xếp hàng mua sách tại thành phố tăng cao là người dân từ các tỉnh lân cận cũng đến TPHCM tìm mua. Hiện các trường trên địa bàn đã chốt số lượng sách còn thiếu để đặt hàng.

Khoảng 8 triệu bản sách được điều chuyển

Trước tình trạng thiếu sách, tại cuộc họp ngày 9/9, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá việc chưa bảo đảm đủ sách giáo khoa cho học sinh cho thấy những bất cập trong khâu dự báo, đặt hàng, sản xuất, dự trữ và phân phối.

“Cung ứng sách giáo khoa phải được quản lý như đối với mặt hàng thiết yếu, đặc thù không đặt nặng yếu tố lợi nhuận mà quan trọng nhất là cung cấp kịp thời, đầy đủ, với giá cả do nhà nước quản lý chặt chẽ”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Những ngày qua, khoảng 8 triệu bản sách giáo khoa đã được điều chuyển giữa các vùng miền nhằm bổ sung cho những nơi đang thiếu.

Bộ GD-ĐT đồng thời có công văn yêu cầu các sở GD-ĐT và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phối hợp khắc phục tình trạng này, với mục tiêu cung ứng đủ sách cho các trường còn thiếu trước ngày 15/9.

Theo yêu cầu của Bộ, từng cơ sở giáo dục phải rà soát số lượng sách đã đăng ký, số đã được đơn vị phát hành giao, số nhà trường tiếp nhận, số học sinh đã nhận và số còn thiếu theo từng lớp, môn học, hoạt động giáo dục và tên sách.

Việc thống kê phải xác định chính xác số học sinh chưa đủ sách đến từng trường, đơn vị hành chính cấp xã và từng tỉnh, thành phố, đồng thời thống kê số bản còn thiếu của từng đầu sách.

Các địa phương được yêu cầu đặc biệt lưu ý nhu cầu phát sinh tại những trường mới thành lập, tổ chức lại hoặc điều chỉnh quy mô; trường nội trú ở khu vực biên giới; trường vùng sâu, vùng xa, địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và học sinh thuộc diện được hỗ trợ, cấp hoặc cho mượn sách.

Giám đốc sở GD-ĐT chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác và thống nhất của số liệu, đồng thời phải xác định nguyên nhân, phương án xử lý và thời hạn hoàn thành đối với từng trường hợp còn thiếu sách giáo khoa.

Lập tổ phản ứng nhanh

Bộ GD-ĐT yêu cầu Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam rà soát toàn bộ quá trình tiếp nhận nhu cầu, chuẩn bị nguồn sách, phân bổ, vận chuyển, giao nhận và phát hành tại từng địa phương.

Nhà xuất bản phải báo cáo chính xác lượng sách tồn kho tại từng kho, đơn vị phát hành và địa bàn, chi tiết theo lớp, môn học, hoạt động giáo dục và tên sách. Trên cơ sở đó, xác định lượng sách còn dư để điều chuyển ngay đến những nơi đang thiếu.

Danh sách các đơn vị phân phối và cửa hàng còn sách tại từng tỉnh, thành phố cũng phải được công khai, kèm địa chỉ, số điện thoại, thời gian phục vụ và phương thức mua để phụ huynh, học sinh thuận tiện tiếp cận.

Bộ GD-ĐT còn yêu cầu Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam thiết lập đường dây nóng và thành lập tổ phản ứng nhanh tại nhà xuất bản cũng như các đầu mối phát hành địa phương để tiếp nhận, xác minh và xử lý ngay phản ánh về tình trạng thiếu sách.

Trong thời gian chờ sách in, học sinh, giáo viên và phụ huynh có thể sử dụng miễn phí sách giáo khoa điện tử trên hệ thống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Các trường cũng được yêu cầu khai thác sách trong thư viện và những cuốn sách giáo khoa cũ còn sử dụng được.

“Nhà xuất bản phải phối hợp với các sở GD-ĐT, ưu tiên vận chuyển, cung ứng ngay cho trường còn học sinh thiếu sách giáo khoa, hoàn thành trước ngày 15.9.2026”, công văn của Bộ GD-ĐT nêu.

Bộ cũng yêu cầu các địa phương tiếp nhận, xử lý ngay phản ánh, không để xảy ra trường hợp học sinh thiếu sách giáo khoa mà chưa có phương án giải quyết. Trường hợp cần thiết, Bộ GD-ĐT sẽ xem xét tổ chức đoàn kiểm tra công tác cung ứng và phát hành sách tại những địa phương còn thiếu sách kéo dài, chậm khắc phục hoặc có số liệu báo cáo chưa đầy đủ, thống nhất.