Vì sao chiến tranh Iran ngày càng tốn kém và phức tạp

Cuộc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran cùng các lực lượng đồng minh của Tehran đang trở thành phép thử cho hai mô hình leo thang quân sự khác nhau, trong đó cả hai phía đều đối mặt nguy cơ rơi vào “bẫy leo thang”.

Theo Al Jazeera, dù các đòn tấn công ban đầu của Mỹ và Israel đã tiêu diệt nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran, trong đó có Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, nhưng các mục tiêu chiến lược quan trọng vẫn chưa đạt được. Chính quyền Tehran vẫn tồn tại, trong khi kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran chưa được kiểm soát. Trong bối cảnh đó, các cuộc không kích của Mỹ và Israel đang gia tăng về cường độ và phạm vi.

Ngược lại, Iran triển khai chiến lược “leo thang theo chiều ngang”, mở rộng xung đột ra khu vực rộng hơn bằng cách tấn công các quốc gia vùng Vịnh và các tuyến vận tải quan trọng. Cách tiếp cận này nhằm làm tăng chi phí chiến tranh đối với Mỹ và gây sức ép lên nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng.

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ rơi vào “bẫy leo thang”, khi thành công quân sự ban đầu không chuyển hóa thành kết quả chiến lược. Theo nhà sử học Mỹ Robert Pape, nhiều chiến dịch quân sự rơi vào vòng xoáy leo thang khi bên tấn công tiếp tục mở rộng chiến dịch với hy vọng đạt mục tiêu chính trị, khiến xung đột ngày càng kéo dài và tốn kém.

Theo ông Pape, cuộc chiến hiện đang ở giai đoạn leo thang thứ hai và có nguy cơ tiến tới giai đoạn khủng hoảng, khi các lựa chọn nguy hiểm hơn bắt đầu được cân nhắc. Trong khi đó, Iran tìm cách nâng cao chi phí chiến tranh bằng các cuộc tấn công vào tàu thuyền và cơ sở hạ tầng tại khu vực eo biển Hormuz, đồng thời gây sức ép chính trị lên các quốc gia vùng Vịnh.

Ở phía Israel, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cho biết quân đội đang chuẩn bị khả năng mở rộng chiến dịch tại Lebanon nhằm đối phó với lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn, thậm chí có thể chiếm giữ lãnh thổ nếu các cuộc tấn công rocket không chấm dứt.

Theo cựu đặc phái viên Mỹ về Iran Robert Malley, hướng đi của cuộc chiến – leo thang hay giảm căng thẳng – có thể phụ thuộc nhiều vào quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông cảnh báo xung đột có thể mở rộng sang những kịch bản nguy hiểm hơn như triển khai bộ binh hoặc tấn công sâu vào cơ sở hạ tầng của Iran, điều có thể kích hoạt các phản ứng mạnh mẽ, bao gồm nguy cơ tấn công khủng bố nhằm vào các mục tiêu của Mỹ.

Các nhà phân tích cho rằng diễn biến xung đột còn chịu tác động từ nhiều tranh luận chiến lược giữa Mỹ, Israel và các phe phái tại Iran. Trong khi một số nhà hoạch định chiến lược Mỹ muốn giới hạn chiến dịch quân sự để tránh mở rộng khủng hoảng, Iran vẫn có thể tiếp tục chiến lược gây sức ép lâu dài, đặc biệt thông qua việc đe dọa các tuyến vận tải quan trọng tại eo biển Hormuz.

Thu Hằng