Tòa án bị xét xử: liệu Tòa án Hình sự Quốc tế có vượt qua bài kiểm tra về tính liêm chính?

© AP Photo / Marwan Ali

"Chúng ta cần nhìn nhận một thực tế rõ ràng: hệ thống tư pháp quốc tế vốn không đủ sức đối phó với những lợi ích và tính toán chính trị của các cường quốc. Nguyên nhân nằm ở chính bản chất của nó. Không có một “chính phủ thế giới” thống nhất nào trên toàn cầu. Hệ thống dựa trên chủ quyền của từng quốc gia riêng biệt.

Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) không hoạt động trong một phòng thí nghiệm vô trùng, mà ở trung tâm của những âm mưu chính trị. Vì thế mà tòa án liên tục bị o ép. Một mặt, nó có nghĩa vụ xét xử mọi người một cách công bằng và bình đẳng. Mặt khác, nó buộc phải tồn tại trong một thế giới mà các quốc gia vốn dĩ đã không bình đẳng về sức mạnh và tầm ảnh hưởng. Kinh nghiệm cho thấy việc thi hành các phán quyết của ICC không phụ thuộc vào chất lượng của luật pháp, mà phụ thuộc vào ý chí chính trị của các siêu cường.

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng hệ thống này, vụ bê bối xung quanh công tố viên ICC Karim Khan đã trở thành phép thử quyết định đối với uy tín và tính chính danh của tòa án. Ngay cả khi ông ta bị cách chức, điều đó cũng không thể chôn vùi chính tòa án. Cần phải phân biệt rõ ràng giữa tổ chức và các cá nhân cụ thể. Tính hợp pháp của ICC dựa trên quy chế Rome và sự đồng thuận của các quốc gia thành viên, chứ không phải dựa trên công tố viên.

Tuy nhiên, đây là một tiền lệ nguy hiểm. Công tố viên là bộ mặt của ICC, và bất kỳ cáo buộc nào chống lại họ đều làm tổn hại đến danh tiếng của tòa án. Nhưng nếu ICC có thể điều tra một cách trung thực và công khai vụ việc của người quản lý cấp cao của chính họ, điều đó sẽ chứng minh sức mạnh, chứ không phải điểm yếu, của thể chế này.

Xét cho cùng, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Mối đe dọa lớn đối với tòa án hiện nay không phải là chính vụ bê bối, mà là tính minh bạch của cuộc điều tra nội bộ. Bài kiểm tra này sẽ quyết định liệu ICC có khả năng duy trì trong chính văn phòng của mình những nguyên tắc mà nó yêu cầu toàn thế giới phải tuân thủ hay không”.