Ông Netanyahu gặp nguy

Thủ tướng Israel Netanyahu đang ở thế đối đầu khó khăn trước thềm bầu cử.

Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh Israel chuẩn bị cho cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào cuối năm nay, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang đối mặt nguy cơ phải cạnh tranh với một “siêu liên minh” hữu khuynh - trung dung, sau khi hai đối thủ chính trị nặng ký của ông quyết định hợp lực nhằm tìm cách lật đổ vị lãnh đạo kỳ cựu này, đồng thời mời thêm một lãnh đạo đảng khác tham gia, theo Guardian.

Trong động thái được một số nhà phân tích so sánh với liên minh trung hữu từng đánh bại Viktor Orbán tại Hungary, hai cựu thủ tướng - ông Naftali Bennett (cánh hữu) và ông Yair Lapid (trung dung) - đã ra tuyên bố sáp nhập các đảng của mình là Bennett 2026 và Yesh Atid (Tương Lai hiện hữu).

Israel cần phải đổi hướng

Diễn biến này diễn ra đúng lúc ông Netanyahu tiết lộ vừa phẫu thuật cắt bỏ một khối u ác tính ở tuyến tiền liệt, làm dấy lên nghi vấn về thời điểm công bố thông tin còn thiếu chi tiết, cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể - yếu tố có thể trở thành vấn đề tranh cử.

“Chúng tôi đứng cùng nhau vì tương lai con em mình. Nhà nước Israel cần phải đổi hướng”, ông Lapid phát biểu trong cuộc họp báo chung với ông Bennett hôm Chủ nhật.

Ông Bennett cho biết đảng mới sẽ mang tên “Together” (Cùng nhau) và ông sẽ giữ vai trò lãnh đạo. “Sau 30 năm, đã đến lúc chia tay Netanyahu và mở ra chương mới cho Israel”, ông nói.

Cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett (trái) và lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid cho rằng đã

đến lúc "mở ra một chương mới cho Israel"

Ông Bennett cũng mời ông Gadi Eisenkot - cựu Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) và lãnh đạo đảng Yashar - tham gia liên minh. Các cuộc thăm dò cho thấy nếu ba lực lượng này kết hợp, họ có thể trở thành khối lớn nhất tại Quốc hội (Knesset). Ngày thứ Hai, ông Eisenkot đề nghị phối hợp chặt chẽ với ông Bennett trong các bước đi tiếp theo.

Dù chưa chính thức tuyên bố gia nhập, ông Eisenkot nhanh chóng hoan nghênh liên minh mới. “Mục tiêu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử then chốt phía trước là lợi ích chung”, ông viết, gọi Bennett và Lapid là “đối tác” và cam kết hành động “có trách nhiệm, khôn ngoan” để đạt được “chiến thắng và sự thay đổi cần thiết cho Israel”.

Một cuộc thăm dò gần đây của báo Maariv cho thấy đảng của ông Bennett đang ngang bằng với đảng Likud của ông Netanyahu với 24 ghế Knesset, trong khi Yesh Atid của ông Lapid có thể giành 7 ghế và Yashar của ông Eisenkot 12 ghế - cho thấy quy mô thách thức mà ông Netanyahu phải đối mặt.

Tuy nhiên, đặc thù chính trị liên minh tại Israel có thể khiến ông Bennett mất một phần sự ủng hộ nếu hợp tác với ông Lapid, do một bộ phận cử tri Likud phản đối mạnh mẽ lãnh đạo trung dung này.

Kể từ nhiệm kỳ đầu tiên vào những năm 1990, ông Netanyahu đã trở thành một nhân vật gây chia rẽ sâu sắc cả trong và ngoài nước. Ông Bennett và ông Lapid từng bắt tay trước đây, chấm dứt 12 năm cầm quyền liên tiếp của ông Netanyahu sau cuộc bầu cử năm 2021. Tuy nhiên, chính phủ liên minh khi đó, với đa số mong manh và bất đồng sâu sắc về nhiều vấn đề như xung đột Israel - Palestine, chỉ tồn tại được 18 tháng.

Liên minh này lần đầu tiên trong lịch sử Israel có sự tham gia của một đảng đại diện cho cộng đồng Arab thiểu số - những người có nguồn gốc Palestine nhưng mang quốc tịch Israel - là United Arab List (UAL). Trước đó, Bennett và Lapid cũng từng buộc ông Netanyahu phải chia sẻ quyền lực trong chính phủ liên minh năm 2013, loại bỏ các đồng minh Do Thái chính thống cực đoan truyền thống của ông.

"Người sống sót" và bài toán an ninh

Ông Netanyahu - Thủ tướng tại vị lâu nhất trong lịch sử Israel - đã trở lại quyền lực sau chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 11/2022, lập nên chính phủ cánh hữu nhất từ trước tới nay.

Tuy nhiên, cuộc tấn công của Hamas vào miền nam Israel năm 2023, kéo theo làn sóng bất ổn trên toàn Trung Đông và việc Israel phải đối đầu trên nhiều mặt trận, đã làm suy giảm nghiêm trọng uy tín an ninh của ông. Các cuộc thăm dò kể từ đó dự báo ông có thể thất bại trong kỳ bầu cử tới, dự kiến diễn ra trước cuối tháng 10.

Dẫu vậy, ông Netanyahu - chính trị gia có ảnh hưởng nhất Israel trong thế hệ của mình - từng nhiều lần thể hiện khả năng “sinh tồn” chính trị đáng nể.

Hôm 27/4, ông đăng lại bức ảnh năm 2021 chụp ông Bennett và ông Lapid cùng lãnh đạo UAL Mansour Abbas, kèm thông điệp: “Họ đã làm điều đó một lần, và sẽ làm lại” - một lời công kích nhằm vào liên minh ngắn ngủi trước đây.

Ông Bennett khẳng định sẽ không tái lập liên minh với các đảng Arab, đồng thời bác bỏ khả năng nhượng bộ lãnh thổ cho “đối phương”, ám chỉ mục tiêu thành lập nhà nước độc lập của người Palestine.

Tổng thống Mỹ Joe Biden và Thủ tướng Israel Naftali Bennett bắt tay trong cuộc gặp tại

Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng tại Washington, Mỹ, ngày 27/8/2021. Ảnh: Reuters.

Ở tuổi 54, ông Bennett - cựu đặc nhiệm quân đội, sau trở thành triệu phú công nghệ - hiện vẫn xếp sau ông Netanyahu trong một số khảo sát. Thăm dò ngày 23/4 của N12 News cho thấy ông Bennett có thể giành 21/120 ghế Knesset, so với 25 ghế của Likud.

Các khảo sát khác từ giới học thuật và truyền thông Israel cũng cho thấy ông Bennett là đối thủ lớn nhất của ông Netanyahu, dù cục diện chính trị vẫn có thể biến động.

Ông Lapid, 62 tuổi, cựu MC truyền hình với hình ảnh đại chúng mạnh mẽ, đại diện cho tầng lớp trung lưu thế tục tại Israel - nhóm ngày càng bất bình với gánh nặng thuế và nghĩa vụ quân sự mà họ cho là thiếu công bằng.

Trong khi đó, các đồng minh Do Thái chính thống cực đoan của ông Netanyahu đang tìm cách miễn nghĩa vụ quân sự cho cộng đồng của họ, vốn có tỷ lệ việc làm thấp và phụ thuộc nhiều vào trợ cấp nhà nước.

Đây là vấn đề nóng tại Israel, đặc biệt trong bối cảnh quân đội cảnh báo tình trạng quá tải, khi hai năm qua ghi nhận số thương vong quân sự cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Cả ông Lapid và ông Bennett đều đưa vấn đề này thành trọng tâm chiến dịch tranh cử, đồng thời chỉ trích ông Netanyahu không tận dụng được các lợi thế quân sự để đạt thành tựu chiến lược trước Iran và các lực lượng đồng minh như Hezbollah ở Lebanon hay Hamas tại Gaza.

Phương Linh