Mỹ bối rối với ‘bộ não trong bóng tối’ của Iran

Theo đánh giá của tình báo Mỹ, Lãnh tụ Tối cao hiện tại của Iran vẫn đang đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chiến lược chiến tranh, cùng với các quan chức cấp cao nước này.

Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện công khai kể từ khi

kế nhiệm cha. (Ảnh: WANA)

Thông tin trên cho thấy cách vận hành của hệ thống quyền lực Iran vẫn chưa rõ ràng, nhưng Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei nhiều khả năng đang góp phần chỉ đạo cách Iran xử lý các cuộc đàm phán với Mỹ.

Ông Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi bị thương nặng trong cuộc tấn công khiến cha ông cùng nhiều lãnh đạo quân sự hàng đầu của đất nước thiệt mạng ngày 28/2. Điều này làm dấy lên nhiều đồn đoán về sức khỏe và vai trò của ông trong cấu trúc lãnh đạo Iran.

Một phần nguyên nhân là do ông Khamenei không sử dụng bất kỳ thiết bị điện tử nào để liên lạc, thay vào đó chỉ gặp trực tiếp những người có thể tới thăm hoặc gửi thông điệp qua người đưa tin, nguồn tin cho biết.

Đầu tuần này, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát biểu với truyền thông nhà nước rằng ông đã có cuộc gặp kéo dài 2 tiếng rưỡi với ông Khamenei - cuộc gặp trực tiếp đầu tiên được xác nhận giữa một quan chức cấp cao Iran và lãnh tụ tối cao mới của đất nước.

Theo các nguồn tin, những gì giới chức Mỹ biết về tình trạng của ông Khamenei chủ yếu dựa trên thông tin thu thập từ những người đang liên lạc với ông. Tuy nhiên, trong giới phân tích tình báo cũng xuất hiện nghi vấn rằng một số nhân vật trong cấu trúc quyền lực Iran có thể đưa ra tuyên bố có quyền tiếp cận ông Khamenei nhằm tận dụng uy tín của ông để thúc đẩy mục tiêu riêng.

Hiểu sai căn bản

Các báo cáo tình báo Mỹ đánh giá rằng cuộc chiến đã làm suy giảm năng lực quân sự của Iran nhưng chưa phá hủy hoàn toàn, với khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa của Iran vẫn tồn tại sau các đợt không kích của Mỹ. Một báo cáo gần đây nâng con số đó lên 2/3, một phần do lệnh ngừng bắn kéo dài giúp Iran có thời gian khôi phục các bệ phóng có thể đã bị chôn vùi trong các cuộc tấn công trước đó.

Một báo cáo riêng của CIA kết luận Iran có thể chịu đựng lệnh phong toả trên biển của Mỹ khoảng 4 tháng nữa.

Khi được hỏi về đánh giá của CIA, một quan chức tình báo cấp cao nói với CNN: “Lệnh phong tỏa của Tổng thống Trump đang gây ra thiệt hại thực sự và ngày càng chồng chất - cắt đứt thương mại, bóp nghẹt doanh thu và đẩy nhanh sự sụp đổ kinh tế mang tính hệ thống. Quân đội Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng, hải quân bị phá hủy và các lãnh đạo đang phải lẩn trốn”.

Văn phòng Giám đốc Tình báo quốc gia Mỹ chuyển các câu hỏi sang Nhà Trắng.

“Trong khi Mỹ ngày càng mạnh hơn sau thành công to lớn của Chiến dịch Epic Fury, Iran suy yếu từng ngày do tác động áp đảo của Chiến dịch Economic Fury, chiến dịch phong tỏa quân sự và sự chia rẽ trong nội bộ chế độ, điều đã cản trở khả năng Iran đưa ra các đề xuất thống nhất với các nhà đàm phán Mỹ”, phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly khẳng định.

“Hiện rõ hơn bao giờ hết rằng Tổng thống Trump đang nắm mọi lợi thế khi đội ngũ an ninh quốc gia của ông nỗ lực chấm dứt vĩnh viễn tham vọng hạt nhân của Iran. Chúng tôi không bình luận về các vấn đề tình báo”, phát ngôn viên nói thêm.

Khác với đánh giá của tình báo Mỹ, một nguồn tin nói với CNN rằng có bằng chứng cho thấy ông Khamenei khá tách biệt khỏi quá trình ra quyết định và tiếp cận không thường xuyên.

Do đó, các quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran về cơ bản đang điều hành hoạt động thường nhật cùng với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf.

Những nghi vấn xung quanh sức khỏe và vị thế của Lãnh tụ tối cao Khamenei gây ra thách thức lớn cho chính quyền Tổng thống Trump, khi các quan chức Mỹ cấp cao vẫn cho rằng chưa rõ ai có đủ thẩm quyền để quyết định việc thực sự đàm phán chấm dứt xung đột.

“Nội bộ hệ thống của họ vẫn bị chia rẽ sâu sắc và cũng đang rơi vào tình trạng rối loạn chức năng, nên điều đó có thể là trở ngại”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu ngày 8/5, khi nói đến chuyện Iran sẽ phản hồi về đề xuất mới nhất của chính quyền Tổng thống Trump.

Nỗ lực của chính quyền Mỹ nhằm đạt được giải pháp đàm phán đang bị cản trở vì Washington hiểu sai căn bản về cách suy nghĩ của người Iran, cũng như cách nước này phản ứng trước các mối đe dọa, bất kể ai đang nắm quyền.

Bình Giang