Iran, Ai Cập và những quốc gia 'khởi sinh' thế giới

Iran, Ai Cập, Việt Nam, Armenia và Triều Tiên là những quốc gia được xem có lịch sử lâu đời bậc nhất thế giới, với dấu mốc hình thành từ hàng nghìn năm trước Công nguyên.

Dấu tích những nền văn minh cổ xưa vẫn hiện diện qua các di tích hàng nghìn năm tuổi, minh chứng cho chiều sâu lịch sử của những quốc gia lâu đời nhất thế giới. Ảnh: Shutterstocks.

Lịch sử nhân loại không bắt đầu bằng những đường biên cố định trên bản đồ mà bằng sự ra đời của các cộng đồng biết tổ chức xã hội, thiết lập luật lệ và định hình bản sắc riêng. Từ hàng nghìn năm trước Công nguyên, một số vùng đất đã sớm hình thành nhà nước sơ khai với bộ máy quản lý, quân đội và đời sống văn hóa ổn định. Dù trải qua chinh phạt, chia cắt hay thay đổi triều đại, những thực thể ấy vẫn duy trì được dòng chảy văn minh liên tục cho đến ngày nay.

Theo bảng xếp hạng của World Population Review, 5 quốc gia dưới đây được xem là những thực thể lâu đời nhất thế giới, nhờ sớm hình thành nhà nước có tổ chức và duy trì bản sắc bền bỉ qua hàng nghìn năm lịch sử.

Danh sách 5 quốc gia lâu đời nhất thế giới theo đánh giá của World Population Review. Ảnh: Geodatarankings.

1. Iran (3200 TCN)

Iran được xem là quốc gia đứng đầu danh sách những thực thể chính trị cổ xưa nhất còn tồn tại. Theo World Atlas, lịch sử chủ quyền của nước này có thể truy nguyên về khoảng năm 3200 TCN, khi nền văn minh Elam bắt đầu hình thành trong giai đoạn Proto-Elamite tại khu vực nay thuộc Khuzestan và Ilam.

Britannica cho biết Elam thời kỳ đầu không phải một đế chế tập quyền hoàn chỉnh, mà là liên minh của nhiều tiểu quốc như Anshan và Susa. Trong đó, Susa, kinh đô của Elam được đánh giá là một trong những đô thị cổ nhất thế giới, với dấu tích cư trú từ thiên niên kỷ thứ 5 TCN.

Trải qua các cuộc chinh phạt của Hy Lạp, Ả Rập và Mông Cổ, bản sắc Ba Tư (Persia) vẫn được duy trì. Theo các sử gia tại Historysnob, hệ thống hành chính và nền tảng nghệ thuật của Elam đã tạo “khung xương” cho Đế chế Achaemenid hùng mạnh dưới thời Cyrus Đại đế. Chính sự kế thừa này hình thành nên mạch phát triển liên tục từ các vương triều cổ đại đến Cộng hòa Hồi giáo Iran ngày nay.

2. Ai Cập (3100 TCN)

Ai Cập từ lâu được ví như “cái nôi của văn minh nhân loại”. Dữ liệu của Jagran Josh cho thấy lịch sử quốc gia này với tư cách một vương quốc thống nhất bắt đầu khoảng năm 3100 TCN, khi vua Narmer, còn gọi là Menes hợp nhất Thượng và Hạ Ai Cập dưới một triều đại duy nhất.

Theo History, phiến đá Narmer Palette có niên đại khoảng năm 3100 TCN là bằng chứng khảo cổ quan trọng ghi lại sự kiện nhà vua đội hai vương miện tượng trưng cho hai miền sông Nile. Cuộc thống nhất này mở ra thời kỳ Sơ kỳ Triều đại, đặt nền móng cho một bộ máy quản lý tập quyền phức tạp bậc nhất thế giới cổ đại.

Sông Nile được Ultimate Kilimanjaro ví như “mạch máu” duy trì sức sống của Ai Cập. Dù từng rơi vào tay La Mã, Hy Lạp hay đế quốc Anh, bản sắc văn hóa và sự gắn bó với dòng sông huyền thoại vẫn không phai nhạt. Hệ thống thủy lợi, lịch pháp cùng các kim tự tháp đồ sộ cho thấy năng lực tổ chức xã hội vượt trội từ hơn 5.000 năm trước.

Ai Cập hình thành nhà nước từ rất sớm và nền văn minh được duy trì liên tục qua hàng nghìn năm biến động. Ảnh: Shutterstock.

3. Việt Nam (2879 TCN)

Việt Nam được World Atlas và Jagran Josh ghi nhận với mốc khởi nguyên năm 2879 TCN, gắn với triều đại Hồng Bàng và nhà nước Văn Lang do Kinh Dương Vương lập nên sau khi thống nhất các bộ lạc Lạc Việt.

Dù niên đại này trong truyền thuyết vẫn còn nhiều tranh luận, Britannica thừa nhận sự tồn tại của một thực thể chính trị có tổ chức tại Việt Nam từ thời văn hóa Đông Sơn (khoảng thế kỷ 7-5 TCN). Ý thức về nguồn gốc “Con Rồng cháu Tiên” trở thành nền tảng tinh thần bền vững suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Theo VOV World, thành Cổ Loa xây dựng vào thế kỷ 3 TCN dưới thời An Dương Vương là tòa thành cổ lâu đời và có quy mô lớn nhất từng được phát hiện tại Việt Nam. Cấu trúc xoắn ốc độc đáo của công trình phản ánh trình độ kỹ thuật quân sự và khả năng huy động nguồn lực của một nhà nước đã phát triển ở mức cao. Khả năng bảo tồn bản sắc và khôi phục độc lập sau hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc cũng được nhiều sử gia quốc tế đánh giá là minh chứng cho tính liên tục mạnh mẽ của quốc gia này.

Thành Cổ Loa xây dựng vào thế kỷ 3 TCN dưới thời An Dương Vương là tòa thành cổ lâu đời và có quy mô lớn nhất từng được phát hiện tại Việt Nam. Ảnh: thanhcoloa.vn.

4. Armenia (2492 TCN)

Armenia sở hữu quá khứ nhiều biến động nhưng giàu tính kế thừa. Theo truyền thống được sử gia Movses Khorenatsi ghi lại, quốc gia này ra đời năm 2492 TCN khi thủ lĩnh huyền thoại Hayk đánh bại bạo chúa Bel của Babylon.

Một nghiên cứu di truyền công bố trên tạp chí Nature năm 2016 cho thấy sự pha trộn gene của người Armenia diễn ra ổn định trong giai đoạn 3000-2000 TCN. Khoảng thời gian này gần trùng khớp với mốc 2492 TCN trong truyền thuyết, góp phần củng cố tính cổ xưa của quốc gia.

UNESCO ghi nhận Armenia là quốc gia đầu tiên công nhận Cơ đốc giáo là quốc giáo vào năm 301. Di sản như pháo đài Erebuni xây dựng năm 782 TCN, nay thuộc thủ đô Yerevan cho thấy sự hình thành sớm của trung tâm chính trị - kinh tế quan trọng, giúp Armenia giữ vai trò cầu nối văn hóa giữa phương Đông và phương Tây qua nhiều thiên niên kỷ.

5. Triều Tiên (2333 TCN)

Theo Tam quốc di sự (Samguk Yusa), vương quốc Gojoseon được thành lập năm 2333 TCN bởi vua Dangun, nhân vật được xem là thủy tổ của dân tộc Triều Tiên.

Times of India nhận định Gojoseon là nhà nước có tổ chức sớm nhất trên bán đảo Triều Tiên, phát triển mạnh trong thời kỳ đồ đồng. Thực thể này sở hữu lãnh thổ rộng lớn, hệ thống pháp luật sơ khai với “Bộ luật 8 điều” và kỹ thuật luyện kim tiến bộ.

Theo các chuyên gia tại Korealink, dù Gojoseon sụp đổ vào năm 108 TCN trước sự xâm lược của nhà Hán, ý thức về một dân tộc thống nhất khởi nguồn từ vua Dangun vẫn tiếp tục được duy trì qua các triều đại Goryeo, Joseon cho đến hiện đại. Những di sản khảo cổ như mộ đá dolmens và kiếm đồng hình tỳ bà là minh chứng cho bề dày lịch sử của thực thể chính trị này.

Lê Huyên