Hệ thống ngân hàng Việt Nam đồng hành cùng nền kinh tế

© Ảnh : TTXVN - Dương Văn Giang

Ngày 13/8, tại buổi làm việc với Ngân hàng nhà nước Việt Nam và hệ thống các tổ chức tín dụng, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã yêu cầu các ngân hàng tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất và giảm thực chất lãi vay, qua đó chia sẻ với người dân, doanh nghiệp.

Ngày 15/8, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 428/TB-VPCP kết luận của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và hệ thống các tổ chức tín dụng.

Để hiểu rõ hơn về yêu cầu của Thủ tướng chính phủ Việt Nam, sự cần thiết và các giải pháp có thể để thực hiện yêu cầu này, Sputnik đã phỏng vấn chuyên gia kinh tế vĩ mô, Tiến sỹ kinh tế-tài chính Lê Xuân Hòa.

Tính cấp thiết xuất phát xuất phát từ đâu?

Sputnik: Kính chào Tiến sỹ Lê Xuân Hòa! Tại cuộc làm việc với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng ngày 13/8, Thủ tướng Việt Nam đã cho biết: trong điều hành kinh tế vĩ mô thời gian qua, Chính phủ chủ yếu sử dụng chính sách tài khóa thông qua giảm, giãn thuế, phí. Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, hệ thống ngân hàng cần có "trách nhiệm cao, quyết liệt hơn" trong huy động nguồn lực cho tăng trưởng trên nền tảng ổn định vĩ mô. Đồng thời, ngành ngân hàng cũng phải chia sẻ trách nhiệm với người dân, doanh nghiệp qua việc giảm lãi vay, đưa tín dụng vào đúng lĩnh vực, kiểm soát rủi ro.

Từ đánh giá của mình, ông có thể nêu sự cần thiết của yêu cầu trên trong bối cảnh hiện nay tại Việt Nam?

TS Lê Xuân Hòa, chuyên gia về kinh tế vĩ mô:

Yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam xét về mặt pháp lý thì tương ứng với các chỉ đạo điều hành kinh tế vĩ mô. Việc các ngân hàng tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất và giảm thực chất lãi vay mang tính cấp thiết xuất phát từ những lý do chính như sau:

Thứ nhất, sự cần thiết phải tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ phục hồi và phát triển sản xuất kinh doanh. Việc giảm thực chất lãi suất cho vay sẽ góp phần giảm áp lực tài chính bởi vì chi phí vốn (lãi vay) chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí của doanh nghiệp; giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản phẩm và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Hơn nữa, nó tạo điều kiện cho kích thích đầu tư và mở rộng sản xuất: khi lãi suất hợp lý nó sẽ tạo động lực khuyến khích các doanh nghiệp và các đơn vị sản xuất mạnh dạn vay vốn để đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, đổi mới công nghệ và tạo thêm việc làm cho xã hội.

Thứ hai, đó là sự cần thiết thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định vĩ mô. Việc giảm thực chất lãi suất cho vay sẽ giúp khơi thông dòng vốn tín dụng; hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất tiếp cận vốn. Một điểm không kém phần quan trọng là không chỉ doanh nghiệp, người mua nhà, hộ gia đình vay vốn tiêu dùng hoặc phục vụ đời sống cũng giảm bớt gánh nặng tài chính, từ đó kích thích tổng cầu và tiêu dùng nội địa.

Thứ ba là việc các ngân hàng tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất và giảm thực chất lãi vay thể hiện sự chia sẻ khó khăn, thể hiện trách nhiệm xã hội của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Khi hệ thống ngân hàng đồng hành cùng nền kinh tế thì hệ sinh thái kinh tế có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ. Khi nền kinh tế gặp nhiều biến động và thách thức, ngành ngân hàng chia sẻ rủi ro và lợi ích với người dân và doanh nghiệp thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn, đó chính là việc thể hiện rõ nét trách nhiệm xã hội của hệ thống này. Một điểm nữa là yêu cầu tiết giảm chi phí buộc các tổ chức tín dụng phải đẩy mạnh chuyển đổi số, tối ưu hóa quy trình vận hành, nâng cao năng suất lao động và giảm chi phí hoạt động trung gian để tạo dư địa giảm lãi suất mà vẫn đảm bảo an toàn hệ thống. đó chính là tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

Các ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn

Sputnik: Theo đánh giá chung, việc thực hiện chỉ đạo cắt giảm chi phí, giữ ổn định mặt bằng lãi suất và giảm lãi suất cho vay thực chất tạo ra áp lực rất lớn đối với hệ thống ngân hàng thương mại do phải cân bằng giữa mục tiêu chính trị - xã hội và hiệu quả kinh doanh. Theo ông, những khó khăn chính mà các ngân hàng gặp phải khi thực hiện yêu cầu này là gì?

TS Lê Xuân Hòa, chuyên gia về kinh tế vĩ mô:

Theo tôi, những khó khăn chính là:

Thứ nhất, áp lực thu hẹp biên lợi nhuận ròng (NIM): chi phí vốn đầu vào (lãi suất huy động) chịu áp lực tăng do cạnh tranh tiền gửi và tỷ lệ lạm phát hiện nay. Trong khi đó, lãi suất đầu ra bị khống chế hoặc phải giảm, làm sụt giảm trực tiếp lợi nhuận hoạt động của ngân hàng.

Thứ hai, chi phí hoạt động cố định cao: việc "tiết giảm chi phí" không thể diễn ra nhanh được. Ngân hàng cần phải chi nhiều cho hạ tầng công nghệ, chuyển đổi số, duy trì mạng lưới chi nhánh và các khoản khác. Các khoản chi này đòi hỏi một lộ trình tối ưu hóa lâu dài.

Thứ ba, rủi ro nợ xấu gia tăng: khi hạ lãi suất để hỗ trợ rộng rãi, ngân hàng đối mặt với rủi ro tài chính lớn hơn từ các doanh nghiệp yếu kém.

Thứ tư là cạnh tranh huy động vốn trên thị trường: nếu các ngân hàng hạ lãi suất tiền gửi xuống mức quá thấp để giảm chi phí đầu vào, người dân và nhà đầu tư sẽ chuyển dòng tiền sang các kênh đầu tư khác hấp dẫn hơn như bất động sản, chứng khoán hay vàng... Điều này gây rủi ro thiếu hụt thanh khoản cục bộ.

Bất chấp những khó khăn tôi đề cập ở trên, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước về giảm chi phí vốn, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, nhiều ngân hàng đã đồng loạt điều chỉnh giảm lãi suất:

Nam A Bank triển khai các gói tín dụng ưu đãi tổng hạn mức 25.000 tỷ đồng, tập trung vào nông nghiệp, xuất khẩu, hạ tầng, công nghệ số...

Agribank triển khai chương trình tín dụng ưu đãi 70.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, cá nhân thuộc các lĩnh vực ưu tiên.

Vietcombank, BIDV và VietinBank cũng công bố các chương trình tín dụng quy mô 50.000 tỷ đồng mỗi ngân hàng, với lãi suất thấp hơn mức cho vay thông thường, hướng đến sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, kinh tế số, công nghiệp hỗ trợ và các dự án xanh.

Ngày 18/8, Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) cho biết sẽ bổ sung 2.000 tỷ đồng cho vay khách hàng mới thuộc các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo… với mức giảm lãi suất 0,5-0,7% so với hiện hành. Thời gian triển khai từ 17/8/2026 đến khi giải ngân hết chương trình..

Các giải pháp khả thi

Sputnik: Theo Tiến sỹ, để thực hiện hiệu quả chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng về tiết giảm chi phí và hạ lãi suất cho vay thực chất mà vẫn đảm bảo được an toàn hệ thống, các ngân hàng thương mại cần áp dụng những giải pháp khả thi nào?

TS Lê Xuân Hòa, chuyên gia về kinh tế vĩ mô:

Các giải pháp khả thi là:

Thứ nhất, số hóa quy trình và tự động hóa (Digitalization & Automation): cần thiết phải tăng cường ứng dụng AI, Big Data và quy trình duyệt vay tự động (eKYC, scoring tự động) để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Khi đó sẽ giảm bớt được các công đoạn thủ công, từ đó giảm chi phí vận hành (OpEx) và nhân sự trên từng giao dịch.

Thứ hai, tối ưu hóa cơ cấu nguồn vốn (Tăng tỷ lệ CASA): tức là đẩy mạnh các gói tài khoản 0 đồng, tích hợp hệ sinh thái thanh toán, dịch vụ ngân hàng số để thu hút tiền gửi không kỳ hạn (CASA) giá rẻ. Việc nâng cao tỷ lệ CASA giúp hạ thấp chi phí vốn đầu vào (COF) một cách bền vững mà không cần giảm quá sâu lãi suất tiền gửi tiết kiệm.

Thứ ba là tái cơ cấu mạng lưới và mô hình hoạt động: đó chính là việc thu gọn các chi nhánh/phòng giao dịch hoạt động kém hiệu quả, chuyển hướng sang mô hình "Ngân hàng không chi nhánh" hoặc phòng giao dịch tự động (LiveBank/Digital Hub); tối ưu hóa chi phí quản lý doanh nghiệp, tiết giảm ngân sách tiếp thị, v.v.

Thứ tư, đẩy mạnh các nguồn thu ngoài lãi (Non-interest income): có nghĩa là tăng các nguồn thu từ phí dịch vụ, thanh toán quốc tế, tư vấn tài chính, ngoại hối...

Một giải pháp rất quan trọng và cần thiết nữa là áp dụng chính sách lãi suất linh hoạt dựa trên mức độ rủi ro (Risk-based pricing), có nghĩa là với các doanh nghiệp có sức khỏe tài chính tốt, minh bạch thông tin và có dòng tiền rõ ràng thì nên giảm mạnh lãi vay.

Mặc dù các giải pháp tối ưu hóa chi phí mang lại hiệu quả bền vững về mặt lý thuyết, việc triển khai thực tế của các ngân hàng thương mại vẫn gặp phải những rào cản lớn. Theo tôi những rào cản đó là: chi phí đầu tư công nghệ ban đầu rất lớn (Capex); nhiều ngân hàng vẫn đang vận hành trên các nền tảng công nghệ cũ kỹ, thiếu tính linh hoạt; đào tạo và đào tạo lại nguồn nhân lực để thích ứng với quy trình số hóa đòi hỏi chi phí lớn và nhiều thời gian. Một rào cản nữa là việc đẩy mạnh giao dịch số và phê duyệt tự động làm tăng nguy cơ tấn công mạng, gian lận tài chính và rò rỉ dữ liệu khách hàng. Cộng thêm, các quy định pháp lý về xác thực dữ liệu, bảo mật thông tin và thẩm định tín dụng tự động vẫn cần thời gian hoàn thiện. Ngoài ra, còn những rào cản khác nữa.

Sputnik: cảm ơn ông đã trả lời phỏng vấn!

Hoàng Hoa