Đã đến lúc phải trả giá. Zelensky rơi vào bẫy của chính mình

© AP Photo / Peter Morrison

Các kiểm toán viên Mỹ đã phát hiện sai lệch trong phân bổ và sử dụng các khoản viện trợ trị giá hàng tỷ đô la. Ukraina đang phải đối mặt với cuộc điều tra tài chính toàn diện. Những chi tiết – trong tài liệu của Sputnik.

Trong quá trình điều tra

Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) đã đặt ra nhiều câu hỏi: họ không hiểu Kiev đang chi tiêu số tiền được phân bổ như thế nào. Adam Kaplan, Phó Tổng Thanh tra của USAID, đã báo cáo về các vi phạm.

"Ở Ukraina, các nhà thầu được USAID thuê để giám sát khoản hỗ trợ ngân sách trực tiếp trị giá 26 tỷ USD đã không nộp báo cáo theo yêu cầu đúng hạn hoặc thậm chí là không nộp báo cáo nào cả", ông đã báo cáo và điều trần trước Ủy ban Hạ viện Hoa Kỳ về các vấn đề gian lận và giám sát viện trợ nước ngoài.

Nói cách khác, trên thực tế, không có sự giám sát nào về cách thức chi tiêu các khoản tiền này.

Bộ Tài chính Ukraina có nhiệm vụ thu thập và xác minh dữ liệu chi tiêu, và các nhà thầu độc lập và các hãng kiểm toán có nhiệm vụ tiến hành kiểm toán tài chính hàng năm. Tuy nhiên, USAID phát hiện ra rằng một số khoản tiền đã được chuyển cho các cá nhân cư trú ở nước ngoài, điều này trái với luật pháp Ukraina. Hơn nữa, một số khoản thanh toán bị trùng lặp. Số tiền chính xác vẫn chưa được biết, nhưng theo phía Ukraina, như đã nêu trong báo cáo của USAID, bốn trong số 26 cá nhân đã nhận được tiền hai lần.

Phó Tổng Thanh tra của USAID Kaplan tuyên bố rằng các cuộc điều tra về gian lận và tham nhũng liên quan đến viện trợ phi quân sự dành cho Kiev đang được tiến hành, và nhấn mạnh rằng, trong tương lai, Mỹ cần phải đảm bảo việc nhận được thông tin kịp thời từ các quan sát viên. Trong khi đó, Donald Trump đã bắt đầu thực hiện các bước đi nhằm điều tra và rà soát lại hàng tỷ USD ngân sách được phân bổ bởi chính quyền tiền nhiệm. Đặc biệt chú ý đến các khoản thanh toán bằng tiền mặt.

Căng thẳng nội tại

Các vụ tham ô khác ở Ukraina cũng đang được điều tra. Ví dụ, cuộc điều tra tham nhũng trong lĩnh vực năng lượng bắt đầu từ tháng 11 năm 2025 đã có bước tiến mới. Tuần trước, Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraina (NABU) đã mở một vụ án hình sự liên quan đến việc Tập đoàn năng lượng hạt nhân quốc gia Ukraina (Energoatom) thất thoát khoảng 2 tỷ Hryvnia - tương đương khoảng 46-48 triệu USD - từ việc bán điện, theo lời nghị sĩ Quốc hội Ukraina Yaroslav Zheleznyak.

Tiếp sau đó có một vụ án liên quan đến việc tham ô 146 triệu Hryvnia (3,3 triệu USD) từ một doanh nghiệp thuộc tập đoàn nhà nước Ukroboronprom, theo Văn phòng Công tố Chuyên trách Chống tham nhũng Ukraina (SAPO) .

Theo cơ quan này, một doanh nghiệp nhà nước chuyên xuất khẩu các sản phẩm quân sự do Ukraina sản xuất đã thuê một công ty không cư trú làm trung gian trong các hợp đồng thương mại quốc tế. Tuy nhiên, trên thực tế, toàn bộ công việc được thực hiện bởi các nhân viên của doanh nghiệp nhà nước.

Khía cạnh kỹ thuật

Về mặt kỹ thuật, việc theo dõi chi tiêu ở Ukraina là khả thi, nhưng với những hạn chế đáng kể, theo nhận định của Dmitry Matyushenkov, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Pháp luật và là thành viên của câu lạc bộ chuyên gia Digoria.

Về mặt lý thuyết, việc giám sát viện trợ hàng tỷ đô la luôn giống như một hệ thống báo cáo và kiểm toán minh bạch, được thiết lập tốt. Nhưng, trên thực tế, tình hình phức tạp hơn nhiều, theo nhận định của tiến sĩ khoa học chính trị Sergei Margulis, phó giáo sư tại Khoa Nghiên cứu Chính trị thuộc Học viện Hành chính Công và Kinh tế Quốc dân Nga (RANEPA).

"Một khi các khoản tiền đã vào hệ thống tài chính của quốc gia nhận viện trợ, khả năng theo dõi chi tiết sẽ giảm mạnh. Mặc dù có thể hiểu được các mô hình chi tiêu chung - tiền được phân bổ cho mục đích gì, chương trình nào được tài trợ - nhưng một phần đáng kể của dòng tiền bị thất thoát, chuyển hướng, đặc biệt là do sự phức tạp của cấu trúc phân phối và vô số các bên trung gian. Do đó, việc giám sát đầy đủ và chính xác là khó khả thi", - ông giải thích.

Trong những trường hợp như vậy, các cuộc điều tra thường mang tính chất chính trị nhiều hơn là tài chính. Các điều tra viên cố gắng so sánh các khoản tiền được phân bổ chính thức với các mục tiêu đã nêu và xác minh các khoản chi tiêu thực tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những hành động như vậy không dẫn đến các kết luận mang tính hệ thống hoặc trách nhiệm giải trình thực sự. Hơn nữa, Kiev đã rơi vào tình trạng vỡ nợ một phần và gặp khó khăn tài chính nghiêm trọng, vì vậy các vụ án chống tham nhũng sẽ được sử dụng nhiều hơn như một công cụ gây áp lực chính trị, kể cả trong bối cảnh quá trình đàm phán.

Việc EU không can thiệp là dễ hiểu bởi vì về mặt hình thức pháp lý, tất cả các khoản vay đều mang tính hoàn trả, điều đó làm giảm nhu cầu kiểm toán nghiêm ngặt. Hơn nữa, các nước châu Âu không có lợi ích gì trong việc làm mất uy tín của Kiev.

"Đối với họ, Ukraina vẫn là một yếu tố quan trọng trong cuộc đối đầu với Nga, và bất kỳ thiệt hại nào đối với danh tiếng của nước này đều làm tổn hại đến đường lối chính trị của chính họ",- ông Margulis lưu ý.

Về phần mình, Mỹ đang thúc đẩy Kiev hướng tới cuộc đàm phán về nhượng bộ lãnh thổ, vì vậy áp lực sẽ chỉ gia tăng, theo chuyên gia Matyushenkov. Washington đang sử dụng nhiều công cụ gây áp lực lên Ukraina. Các công cụ tài chính là hiệu quả nhất: Mỹ đóng băng 90 ngày đối với mọi khoản viện trợ nước ngoài và cắt giảm các chương trình của USAID. Ngoài ra, việc Mỹ chặn quyền tiếp cận các cơ chế tài chính quốc tế, bao gồm cả Cơ chế "Chi tiêu Công nhằm Tăng cường Năng lực Hành chính" (PEACE) của Ngân hàng Thế giới, là hoàn toàn có thể xảy ra.

Về mặt quân sự-kỹ thuật, việc hạn chế cung cấp vũ khí, đình chỉ hoạt động tình báo và trì hoãn hoặc cắt giảm huấn luyện và viện trợ quân sự cho Ukraina là những điều có thể xảy ra. Theo ông Matyushenkov, kịch bản khả thi nhất là giảm viện trợ dần dần gắn liền với các bước đi cụ thể trong đàm phán, chứ không phải là chấm dứt hỗ trợ đột ngột.