"Bí ẩn thế kỷ": Vật thể được tìm thấy bên trong Đĩa Nebra bác bỏ mọi lý thuyết khoa học

© AP Photo / Eckehard Schulz

Trong tay kẻ xấu

Nhiều nền văn hóa có những hiện vật mà nguồn gốc và mục đích không rõ ràng: Đá Mặt Trời của người Maya, Đĩa Phaistos của Hy Lạp, Stonehenge của Anh... Người Đức có Đĩa Nebra. Một tấm đồng hợp kim nặng khoảng 2,2kg, đường kính 30-32cm với các họa tiết bằng vàng lá đã ám ảnh các nhà khảo cổ học trong hơn một phần tư thế kỷ.

Lịch sử của di vật này giống như một câu chuyện trinh thám. Nó lần đầu tiên xuất hiện vào năm 2001, không phải trong các phòng thí nghiệm hay viện nghiên cứu, mà trên thị trường chợ đen.

Đĩa bầu trời Nebra tại Bảo tàng Tiền sử bang Saxony-Anhalt ở Halle, Đức.
© AP Photo / Markus Schreiber

Hai năm trước đó, hai người săn tìm kho báu bất hợp pháp đã quyết định kiếm lời trên đồi Mittelberg gần thị trấn Nebra, cách Leipzig 60 km (Saxony-Anhalt). Người dân địa phương cho rằng có một khu nghĩa địa hoặc một ngôi đền dưới lòng đất.

Máy dò kim loại quả thực đã báo động. Hai người săn tìm kho báu đã cầm xẻng và nhanh chóng tìm thấy một cặp kiếm nhỏ, một vài chiếc rìu chiến, một số đồ trang sức và một chiếc đĩa màu xanh lá cây kỳ lạ. Họ đã cố gắng bán những thứ tìm được, điều mà các nhà khảo cổ học nhanh chóng phát hiện ra. Theo luật pháp Đức, những hiện vật như vậy thuộc về nhà nước. Hai kẻ buôn bán bất hợp pháp đã quyết định bỏ trốn. Nhưng họ đã bị bắt giữ tại biên giới Thụy Sĩ. Chiếc đĩa được đưa đến Đại học tổng hợp Martin Luther Halle-Wittenberg.

Vị trí của đĩa thiên thể gần sao Hải Vương, bang Saxony-Anhalt, Đức.

© AP Photo / Eckehard Schulz

"Chỉ là hiện vật giả, không hơn không kém"

Phương pháp định tuổi bằng đồng vị carbon phóng xạ cho thấy các hiện vật từ gò mộ – kiếm và rìu – rất cổ xưa: từ thế kỷ 20 đến thế kỷ 17 trước Công nguyên. Vào thời điểm đó, nền văn hóa Unetice phát triển mạnh ở Trung và Đông Âu.

Nếu chiếc đĩa cũng có niên đại cùng thời kỳ, thì một nghịch lý lịch sử sẽ nảy sinh. Việc tạo ra một vật thể hoàn hảo như vậy vào buổi bình minh của thời kỳ đồ đá mới là điều không thể. Chiếc đĩa được đánh bóng hoàn hảo, và họa tiết mạ vàng được thực hiện một cách hoàn mỹ.

Các nhà nghiên cứu từ Đại học Martin Luther khẳng định rằng lớp patina (gỉ đồng) do quá trình oxy hóa đồng và hợp kim đồng là rất rực rỡ, chứng tỏ niên đại của nó là không thể nghi ngờ.

Năm 2020, các chuyên gia từ Đại học Goethe Frankfurt đã đề xuất một giả thuyết khác: di vật này được tạo ra muộn hơn một nghìn năm. Tuy nhiên, hiện tại không có bằng chứng thuyết phục nào cho điều này. Hơn nữa, các nhà khoa học biết rằng, khu rừng xung quanh gò đất đã có người sinh sống từ thời kỳ đồ đá mới. Điều này được chứng minh bằng hơn một nghìn khu mộ trong khu vực. Một câu hỏi khác vẫn chưa được giải đáp: mục đích của chiếc đĩa là gì?

Bí mật của chòm sao Bảy Chị Em

Vị trí chính xác nơi phát hiện ra đĩa Nebra là khoảng đất trống nhỏ trên đỉnh ngọn đồi cao 252 mét. Sau khi xem xét lại khu vực, các nhà khoa học phát hiện ra rằng, đây là gò đất nhân tạo.

Và gò đất này được xây dựng tại nơi mặt trời lặn thẳng xuống sau đỉnh Brocken (núi cao nhất vùng Harz) vào ngày hạ chí. Hơn nữa, Vòng tròn Goseck (Goseck Circle) là đài quan sát Mặt Trời cổ nhất thế giới thời kỳ đồ đá mới, nằm cách đó vài chục km.

Sự trùng hợp này đã khiến các nhà khoa học rút ra kết luận rằng, đĩa Nebra cũng được sử dụng cho mục đích thiên văn. Do đó, nó là vật thể cổ nhất ở châu Âu được sử dụng để quan sát các vì sao.

Địa điểm khám phá đĩa Nebra Sky, Đức. CC BY-SA 3.0 / Medien-gbr /

Himmelsscheibe Fundort

Wolfhard Schlosser, giáo sư thiên văn học tại Đại học Bochum, đã xác định góc giữa hai cung vàng ở rìa (Đĩa Nebra) là đo góc giữa hai cung vàng ở rìa của tấm đồng: 82 độ. Góc này tương ứng chính xác với khoảng cách giữa các vị trí Mặt Trời mọc/lặn vào ngày đông chí và hạ chí tại vĩ độ của núi Mittelberg, nơi đĩa Nebra được tìm thấy.

Sau đó nhà thiên văn học chỉ ra rằng, các chấm vàng trên đĩa Nebra mô tả cụm sao Bảy Chị Em. Cụm sao này đóng vai trò quan trọng trong lịch nông nghiệp của người châu Âu cổ đại: xuất hiện vào mùa thu (bắt đầu gieo trồng) và biến mất vào mùa xuân (thời điểm thu hoạch).

Tuy nhiên, ngày nay chỉ có sáu "chị em" có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Theo Giáo sư Schlosser, người thứ bảy có thể đã sáng hơn nhiều trong thời kỳ đồ đá.

Vẫn còn những câu hỏi chưa thể giải đáp

Vài năm trước, các nhà khảo cổ học đã giải mã được một bí ẩn khác của đĩa Nebra. Giáo sư Peter Schauer từ Đại học Regensburg (Đức) là một trong những nhà hoài nghi nổi tiếng nhất về Đĩa trời Nebra, nhiều lần khẳng định đây không phải đồ đá/đồ đồng cổ đại mà là một sản phẩm làm giả hiện đại.

Đại học Otto von Guericke Magdeburg đã bắt tay vào chứng minh điều ngược lại. Bằng cách sử dụng phân tích luyện kim trên các mẫu đồng, các nhà khoa học đã xác định rằng, đĩa được tạo ra bằng kỹ thuật dập nóng, rèn thủ công từ một khối đồng thau nguyên chất. Để tạo ra độ mỏng và hình dạng hoàn chỉnh, người thợ thời Đồ đồng đã nung nóng đĩa đến khoảng 700 độ C (1.500 độ F), sau đó đập, ủ (làm mềm lại bằng nhiệt) và để nguội. Quy trình nung-đập-ủ-nguội này được lặp đi lặp lại khoảng mười lần để đảm bảo kim loại không bị nứt vỡ trong khi tạo hình. Kết quả là, chiếc đĩa dày lên từng lớp và đường kính tăng lên.

"Thí nghiệm của chúng tôi không chỉ một lần nữa chứng minh tính chất phi thường của phát hiện này, mà còn chứng tỏ trình độ luyện kim bậc cao vào buổi bình minh của nền văn minh", - Giáo sư, Tiến sĩ Harald Meller, Giám đốc Văn phòng Khảo cổ học và Bảo tồn Di tích bang Saxony-Anhalt, giải thích với các nhà báo.

Một sự thật khác cũng gây chấn động không kém. Trong quá trình thực hiện thí nghiệm, các nhà nghiên cứu đã quét đĩa Nebra nhiều lần. Trong một lần quét, họ nhận thấy các lớp bên trong chứa một số ký hiệu nhất định.

Họ vẫn chưa thể xác định được chúng. Nhưng các chuyên gia tin tưởng rằng khám phá này có thể buộc phải xem xét lại những quan điểm đã được thiết lập về người đã tạo ra đĩa Nebra và lý do tại sao nó được tạo ra hàng nghìn năm trước.