Tại sao thế giới không thể thống nhất về hiệp ước kế nhiệm Hiệp ước New START?

© Sputnik / Russian Defence Ministry

Đây là nhận định của chuyên gia quân sự hàng đầu Nga Alexander Mikhailov nói trong cuộc phỏng vấn với Sputnik.

Một mặt, có Trung Quốc với kho vũ khí khoảng 500 – 600 đầu đạn hạt nhân cùng năng lực bộ ba hạt nhân hoàn chỉnh, những yếu tố hoàn toàn nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Hiệp ước New START năm 2010. Mỹ từ lâu yêu cầu đưa Bắc Kinh vào bất kỳ thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới nào.

"Trung Quốc đề nghị Nga và Mỹ trước tiên hãy cắt giảm lực lượng hạt nhân chiến lược của mình xuống ngang bằng với quy mô của Trung Quốc trước khi tiến hành đối thoại. Tuy nhiên, không bên nào sẵn sàng giảm số lượng đầu đạn triển khai từ mức khoảng 1.500 xuống chỉ còn vài trăm", ông Mikhailov giải thích.

"Trung Quốc không muốn rơi vào thế bất lợi khi tự trói buộc mình trong khuôn khổ hiệp ước, trong khi các cường quốc hạt nhân hàng đầu vẫn duy trì ưu thế số lượng vượt trội. Điều này tạo ra trở ngại nguyên tắc trong việc xây dựng một văn bản mới", ông nhấn mạnh.

Các phương án thay thế, chẳng hạn như đóng băng quy mô kho vũ khí của các cường quốc hạt nhân hiện hữu (Nga, Trung Quốc, Mỹ và các nước khác), sẽ đòi hỏi một quá trình ngoại giao hết sức phức tạp. Chẳng hạn, Trung Quốc "gần như chắc chắn sẽ không đồng thuận với một hiệp ước ba bên nếu các nước láng giềng tiếp tục phát triển chương trình hạt nhân của họ mà không chịu bất kỳ ràng buộc nào".

Về lý thuyết, một giải pháp đơn giản là gia hạn các điều khoản hiện hành của Hiệp ước New START để làm cơ sở cho hiệp ước kế nhiệm. Tuy nhiên, theo Mikhailov, ngay cả khả năng này cũng trở nên mờ nhạt do việc ngừng tiến hành các cuộc thanh tra từ năm 2020 và việc Nga tạm ngừng tham gia hiệp ước vào năm 2023.

"Về bản chất, các quốc gia giờ đây có thể tự do hành động theo ý muốn, gia tăng số lượng đầu đạn cũng như phương tiện vận chuyển", trong khi "sự xuất hiện của các loại vũ khí mới" như Burevestnik, Poseidon của Nga hay các hệ thống phòng thủ tên lửa thế hệ mới của Mỹ càng làm phức tạp thêm tình hình đàm phán.

Bên cạnh đó còn là vấn đề liên quan đến kho vũ khí hạt nhân của Anh và Pháp, những kho dự trữ mà cả Washington, London lẫn Paris đều không muốn gộp chung vào một "kho vũ khí phương Tây thống nhất", dù các nước này đều là thành viên NATO và bị ràng buộc bởi các cam kết phòng thủ tập thể.

"Một trong những lối thoát tiềm năng khỏi tình trạng bế tắc hiện nay có thể là đề xuất một giới hạn thống nhất áp dụng cho tất cả các bên, chẳng hạn như mức trần 600 đầu đạn triển khai. Con số này đủ để duy trì trạng thái cân bằng chiến lược và đảm bảo khả năng hủy diệt chắc chắn lẫn nhau, yếu tố then chốt có thể góp phần ổn định hệ thống an ninh tập thể toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới", nhà quan sát kết luận.