Sạt lở đất kinh hoàng ở Nepal: Điều gì đã gây ra thảm họa khiến hàng trăm người thiệt mạng?

Tính đến ngày 28/8, ít nhất 553 người đã thiệt mạng và 1.924 người vẫn mất tích ở Nepal. Cảnh sát Nepal chiều thứ Năm cho biết đã tìm thấy 359 thi thể, trong khi nhà chức trách Trung Quốc xác nhận thêm ba trường hợp tử vong tại cảng Gyirong ở Tây Tạng. Hàng nghìn người vẫn còn mất tích ở cả hai bên biên giới.

Lực lượng cứu hộ sử dụng máy xúc để đưa một nạn nhân của trận lũ quét đến

nơi an toàn dọc theo sông Trishuli ở quận Nuwakot, Nepal, hôm thứ Tư,

ngày 26 tháng 8 năm 2026. Ảnh AP

'Hàng ngàn gia đình mất tích'

“Hàng loạt thị trấn đã bị xóa sổ chỉ trong vài giờ,” Ngoại trưởng Nepal Shisir Khanal nói với đài NDTV của Ấn Độ. “Hàng nghìn gia đình đã mất nhà cửa và hiện vẫn đang mất tích. Chúng tôi vẫn đang cố gắng xác định mức độ thiệt hại toàn diện của thảm họa", ông cho biết thêm.

Ông Khanal cho biết khoảng 500 người nước ngoài, chủ yếu là những người hành hương trên tuyến đường Kailash-Mansarovar, hiện đang mất liên lạc. Trong số đó có khoảng 300 người Ấn Độ được báo cáo là mất tích.

Bộ Du lịch Nepal cho biết trong số những người mất tích có 47 người Mỹ, 34 người Úc, 33 người Anh, 24 người Canada và 19 người Malaysia, cũng như công dân của hơn 20 quốc gia khác. Bốn người Nga cũng nằm trong số những người mất tích.

Bắc Kinh cho biết 558 người đang mất tích trong trận lũ quét, trong đó có 260 người nước ngoài, tại huyện Gyirong, Tây Tạng. Các quan chức Nepal nhấn mạnh rằng việc mất liên lạc không nhất thiết có nghĩa là những người du khách bị mắc kẹt trong trận lũ, vì đường sá, điện và thông tin liên lạc đã bị gián đoạn ở nhiều khu vực miền núi. Nhiều người trong số họ là những người hành hương đến núi Kailash ở Tây Tạng, trong khi những người leo núi Nepal đang hướng đến hồ Gosaikunda để chuẩn bị cho lễ hội Janai Purnima.

Cơn thịnh nộ của lũ lụt được ghi lại trên camera

Các video cho thấy sức tàn phá khủng khiếp của trận lũ khi nó cuốn trôi mọi thứ trên đường đi, bao gồm các dự án thủy điện, cầu, đường và nhà cửa. Các tòa nhà bị nhấn chìm trong dòng nước bùn và xe cộ bị cuốn trôi trong đống đổ nát khi người dân tháo chạy mà không có nhiều cảnh báo. Khoảng 9 giờ sáng giờ địa phương, nước lũ tràn qua sông Bhote Koshi, gây thiệt hại trên diện rộng ở các khu vực Syapru Besi và Timure thuộc huyện Rasuwa trước khi chảy xiết xuống hạ lưu vào sông Trishuli.

Tốc độ dâng mực nước biển thật phi thường. Trung tâm Phát triển Núi Tích hợp Quốc tế (ICIMOD) có trụ sở tại Kathmandu cho biết, tại một trạm quan trắc, mực nước sông Trishuli đã dâng cao tới 9 mét chỉ trong 30 phút, trong khi một trạm khác ghi nhận mức tăng 7 mét trong khoảng thời gian tương tự.

Các nhà chức trách đã cảnh báo người dân sống dọc bờ sông ở Rasuwa, Nuwakot, Dhading, Gorkha và Chitwan nên ở trên vùng đất cao hơn. Một số trạm quan trắc lũ lụt đã bị hư hại hoặc cuốn trôi.

Cơ sở hạ tầng bị xóa sổ

Ít nhất 19 cây cầu dành cho xe cơ giới và gần 40km đường bộ đã bị cuốn trôi, cô lập các cộng đồng dân cư và làm tê liệt việc tiếp cận các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Mạng lưới điện của Nepal cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Mười một dự án thủy điện và một nhà máy điện mặt trời bị ảnh hưởng, làm giảm công suất phát điện quốc gia xuống còn 431,1MW. Đường dây truyền tải và trạm biến áp bị hư hỏng, trong khi điện bị cắt hoàn toàn ở Rasuwa và gián đoạn ở một số huyện lân cận.

Các hoạt động cứu hộ gặp nhiều khó khăn do đường sá bị phá hủy, bùn lầy sâu, nước dâng cao và địa hình hiểm trở của dãy Himalaya. Nepal đã huy động quân đội, cảnh sát và trực thăng, trong khi ít nhất 28 sĩ quan cảnh sát vẫn đang mất tích.

Điều gì đã gây ra thảm họa?

Các báo cáo ban đầu chỉ ra một trận động đất, nhưng Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ sau đó cho biết sự kiện địa chấn này thực chất là một vụ sụp đổ băng hà khổng lồ và dòng chảy bùn đá gây ra những tác động thảm khốc ở hạ lưu. ICIMOD tin rằng một vụ lở đá băng đã ập xuống sông Lhende Khola và có thể đã tạm thời chặn dòng sông trước khi gây ra đợt sóng thần tàn phá, mặc dù trình tự chính xác vẫn đang được điều tra. Nguy hiểm có thể chưa qua. ICIMOD đã cảnh báo rằng vẫn còn một vật cản ở thượng nguồn, gây ra nguy cơ lũ lụt đột ngột khác, và lệnh sơ tán đã được ban hành xung quanh cảng Gyirong.

Sông Lhende Khola đã hai lần bị ngập lụt chỉ trong vòng 14 tháng. Khu vực biên giới này cũng vừa hứng chịu một trận lũ quét tàn khốc khác vào tháng 8 năm ngoái, khi một hồ băng ở Tây Tạng tràn bờ và khiến chín người thiệt mạng.

Trung Quốc gấp rút tìm kiếm người mất tích

Giới chức Trung Quốc cho biết tính đến sáng thứ Năm, ba người đã thiệt mạng và 558 người vẫn mất tích tại huyện Gyirong, Tây Tạng, gấp hơn hai lần con số 265 được ghi nhận trước đó. Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV cho biết 260 trong số những người mất tích là công dân nước ngoài.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, hai người đã được cứu sống, trong khi hàng trăm nhân viên cứu hộ, binh lính và chuyên gia cứu hộ tiếp tục tìm kiếm tại khu vực biên giới bị tàn phá.

Dòng nước lũ đã tàn phá cửa khẩu biên giới, vùi lấp các tòa nhà trong đống đổ nát và cuốn trôi nhiều đoạn đường. Hãng thông tấn Tân Hoa Xã đưa tin rằng lực lượng cứu hộ ban đầu gặp khó khăn trong việc tiếp cận khu vực thảm họa chính do dòng nước dữ dội, mưa lớn và nền đường bị phá hủy hoàn toàn cản trở việc tiếp cận. Chủ tịch Tập Cận Bình đã ra lệnh cho lực lượng cứu hộ nỗ lực hết sức để tìm kiếm những người mất tích, sơ tán những người gặp nguy hiểm và ngăn ngừa các thảm họa thứ cấp. Tây Tạng đã kích hoạt mức độ ứng phó thảm họa thiên nhiên cao nhất, cấp độ I, trong khi Bắc Kinh triển khai mức độ ứng phó khẩn cấp quốc gia cấp độ II và điều động hàng trăm lính cứu hỏa, binh sĩ, kỹ sư và các nhân viên cứu hộ khác đến khu vực này.

Bắc Kinh đã tăng cường chiến dịch bằng cách điều động thêm một Đội Cứu hộ Trung Quốc gồm 111 thành viên, được trang bị thiết bị dò tìm, liên lạc và cứu sinh. Một máy bay vận tải quân sự PLA Y-20 cũng được gửi đến Tây Tạng chở theo một đội của Bộ Tư lệnh Chiến khu phía Tây để phối hợp các hoạt động cứu hộ chung.

Trung Quốc cũng đã phân bổ 120 triệu nhân dân tệ (16,8 triệu đô la Mỹ) từ quỹ cứu trợ thiên tai trung ương và thêm 100 triệu nhân dân tệ cho việc khôi phục cơ sở hạ tầng khẩn cấp.

New Delhi triển khai ứng phó khẩn cấp

Nepal đã đề nghị Ấn Độ và Trung Quốc hỗ trợ các hoạt động cứu hộ. Sông Bhote Koshi đổ vào sông Trishuli, sau đó chảy vào Ấn Độ với tên gọi sông Gandak, khiến các nhà chức trách ở hạ lưu phải theo dõi sát sao mực nước đang dâng cao.

Ấn Độ đã đặt các khu vực dễ bị tổn thương ở Bihar và Uttar Pradesh trong tình trạng báo động và bắt đầu gửi viện trợ khẩn cấp đến Nepal. Một máy bay C-130J của Không quân Ấn Độ chở khoảng 10 tấn lều trại, chăn, bộ dụng cụ vệ sinh, đèn năng lượng mặt trời và thuốc men đã khởi hành đến Kathmandu vào tối thứ Tư.

Chuyến hàng viện trợ được đưa ra sau cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và người đồng cấp Nepal Balendra Shah, trong đó ông Modi đề nghị "tất cả sự hỗ trợ nhân đạo có thể". Ấn Độ cho biết thêm máy bay vận tải và trực thăng đang được chuẩn bị cho các hoạt động cứu trợ và sơ tán.