Bác Hồ với mùa Xuân năm 1941

Trong 79 mùa Xuân cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc gắn với nhiều sự kiện quan trọng; Trong đó, trưa ngày mồng 2 Tết Tân Tỵ (28/01/1941), Người vượt qua biên giới Việt - Trung trở về Tổ quốc là một sự kiện đặc biệt đã đi vào lịch sử dân tộc như một dấu ấn mốc son mở ra thời kỳ mới của cách mạng Việt Nam. Từ mùa Xuân năm 1941 đã từng bước đưa dân tộc Việt Nam đi tới những mùa Xuân của đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh sống cuộc đời giản dị, trong sáng, cao đẹp của một người cộng sản vĩ đại, một anh hùng dân tộc kiệt xuất, một chiến sĩ quốc tế lỗi lạc; Người đã đấu tranh không biết mệt mỏi và hiến cả cuộc đời mình vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, vì độc lập tự do của các dân tộc, vì hòa bình và công lý trên thế giới.

Với lòng yêu nước, thương dân vô hạn, vào buổi trưa hè lịch sử ngày 05/6/1911, Người đã rời Tổ quốc sang phương Tây mang theo khát vọng tìm con đường cứu nước mới cho dân tộc Việt Nam. Hành trình 30 năm (1911 - 1941), Nguyễn Ái Quốc đã bôn ba khắp năm châu bốn bể, đi qua gần 30 quốc gia, qua hàng trăm thành phố lớn nhỏ, tiếp xúc với nhiều dân tộc, nhiều nền văn hóa.

Đặc biệt trong hành trình ấy, Người vừa lao động vừa học tập, nghiên cứu lý luận và kinh nghiệm thực tiễn và điều quan trọng nhất là Người đã đến được với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam - Con đường Cách mạng vô sản. Khi đã có được “ngọn đuốc sáng soi đường cách mạng”, Người đã lên kế hoạch trở về Tổ quốc để trực tiếp lãnh đạo cách mạng “Đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành độc lập, tự do”[1].

Mong muốn ngày trở về đất Việt vừa là một kế hoạch lớn, vừa là một hành trình đặc biệt của Bác Hồ. Tháng 9/1938, được sự chấp thuận của Quốc tế Cộng sản, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã từ Liên Xô đi đến Diên An, Trung Quốc để tìm cơ hội trở về nước hoạt động. Để chuẩn bị các điều kiện cho ngày về Tổ quốc, đầu năm 1940, với các bí danh “Hồ Quang”, “ông Trần”, Người đến Côn Minh, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc để kết nối liên lạc với các đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương đang hoạt động tại đây.

Kế hoạch ban đầu, Nguyễn Ái Quốc dự kiến đi theo con đường sắt Côn Minh - Lào Cai. Theo khảo sát của Người cùng với đồng chí Phùng Chí Kiên, thì đây là chặng đường có nhiều công dân người Việt đang làm việc và sinh sống. Thế nhưng ý định này không thực hiện được do cầu Hồ Kiều trên tuyến đường sắt Việt - Điền nối hai nước Việt Nam và Trung Quốc bị máy bay quân Nhật bắn phá sập ngày 10/9/1940; thêm một khó khăn nữa là cửa khẩu lớn giữa hai nước bị đóng lại.

Cuối cùng, Bác phải quyết định trở về theo hướng mới là Cao Bằng. Với quyết định mới, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cùng với các đồng chí Lê Quảng Ba, Phùng Chí Kiên, Thế An, Đặng Văn Cáp và Hoàng Văn Lộc đã vượt qua cột mốc 108 trên biên giới Việt Nam - Trung Quốc về Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng). Đồng bào đón Bác trở về Tổ quốc sau 30 năm trong niềm tự hào và xúc động vô bờ. Những ngày đầu về nước, Người ở tại nhà ông Lý Quốc Súng (Máy Lỳ), dân tộc Nùng, ở thôn Pác Bó - một cơ sở cách mạng. Từ ngày 08/02/1941, Bác chuyển đến hang Cốc Bó ở thôn Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng để sống và làm việc (nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng).

Tranh vẽ minh họa hình ảnh Bác Hồ về nước ngày 28/01/1941.

Cao Bằng là điểm lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đặt chân đầu tiên khi Người trở về Tổ quốc, vừa là nơi Bác lựa chọn xây dựng cơ quan đầu não của Trung ương Đảng và căn cứ địa cách mạng của cả nước, điều đó đã thể hiện tầm nhìn chiến lược của nhà cách mạng thiên tài. Bởi vì Cao Bằng có phong trào cách mạng tốt từ trước, kề sát biên giới là địa chính trị rất thuận lợi cho quan hệ quốc tế.

Thực tế lịch sử cũng đã chứng minh, Cao Bằng đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, là trung tâm đầu não của phong trào cách mạng cả nước, mở ra triển vọng lớn cho cách mạng nước ta. Có thể  khẳng định việc chọn Pác Bó, Cao Bằng không phải là tình cờ hay ngẫu nhiên mà là một sự nghiên cứu kỹ lưỡng của bậc tiên tri. Bởi Cao Bằng là một tỉnh miền núi, có đường biên giới với Trung Quốc dài hơn 333km, lại gần thành phố Long Châu là một trong những trung tâm cách mạng của người Việt và rất thuận lợi cho giao thông, liên lạc; Đắc địa hơn nữa là Cao Bằng có núi rừng hiểm trở trên chiếm 90% diện tích nên thực dân Pháp khó kiểm soát.

Từ nhãn quan của một lãnh tụ thiên tài, Nguyễn Ái Quốc đã phát hiện Cao Bằng là vùng đất hội đủ “thiên thời, địa lợi và nhân hòa” để xây dựng căn cứ cách mạng đầu não, từ đó phát triển rộng ra toàn quốc; Người nhận định: “Căn cứ địa Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng nước ta. Cao Bằng có phong trào tốt từ trước, lại kề sát biên giới, lấy đó làm cơ sở liên lạc với quốc tế rất thuận lợi. Nhưng từ Cao Bằng còn phải phát triển về Thái Nguyên và thông xuống nữa mới có thể tiếp xúc với toàn quốc được. Có nối phong trào được với Thái Nguyên thì khi phát động đấu tranh vũ trang lúc thuận lợi sẽ có thế công, lúc khó khăn sẽ có thế giữ”[2].

Đó là tầm nhìn về địa bàn có giá trị chiến lược lớn, qua đó ta thấy được mối quan hệ biện chứng giữa một địa phương với toàn quốc, giữa phong trào cách mạng một vùng với cả nước, dự báo được cả hiện tại và tương lai. Còn một yếu tố rất quan trọng nữa là Cao Bằng có “phong trào tốt từ trước”; Nhân dân các dân tộc Cao Bằng luôn đoàn kết cùng cả nước trong các cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước. Từ ngày có Đảng họ luôn một lòng theo Đảng và không ngừng đấu tranh chống thực dân, phong kiến. Đặc biệt sự kiện ngày 01/4/1930, chi bộ Nặm Lìn thành lập do đồng chí Hoàng Văn Nọn làm Bí thư, đây là chi bộ Đảng đầu tiên ở Cao Bằng và Việt Bắc, đã mở ra bước ngoặt mới quan trọng trong phong trào cách mạng của các dân tộc nơi đây. Từ đó, ở Cao Bằng lần lượt xuất hiện các chi bộ Đảng, thúc đẩy phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ hơn. Như vậy, Cao Bằng hội đủ các điều kiện tốt để trở thành một trong những bàn đạp chiến lược đầu tiên của thời kỳ khởi nghĩa vũ trang giải phóng dân tộc.

Về nước, sau một thời gian chuẩn bị, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ Tám đã diễn ra tại Khuổi Nậm, Pác Bó, Cao Bằng từ ngày 10/5/1941 đến 19/5/1941, dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Hội nghị đã đã bổ sung, phát triển đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam; Xác định: Đặt lợi ích dân tộc, lợi ích quốc gia lên trên hết; đặt nhiệm vụ chống đế quốc lên hàng đầu, còn nhiệm vụ chống phong kiến đem lại ruộng đất cho dân cày sẽ thực hiện từng bước; xây dựng và củng cố hệ thống tổ chức Đảng; xúc tiến xây dựng căn cứ địa cách mạng, lực lượng chính trị, tập hợp lực lượng cho mặt trận Việt Minh,... Đây chính là quá trình hoàn thiện đường lối cách mạng giải phóng dân tộc từ khi có Đảng.

Như vậy, thời gian không lâu sau khi Bác Hồ trở về nước, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đường lối khởi nghĩa vũ trang đã được hoạch định theo một hướng mới. Sự chuyển hướng đó đã tạo ra bước nhảy vọt của phong trào cách mạng, quyết định đối với thành công Cách mạng Tháng Tám năm 1945; tiếp theo, sau 9 năm giành chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” (07/5/1954); Đại thắng mùa Xuân năm 1975 giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, đưa cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội; tiếp đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986), đã tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước và đã đạt được những thành tựu to lớn vĩ đại “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”(Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng). Tất cả những dấu mốc son lịch sử huy hoàng đó đều được bắt đầu từ mùa Xuân năm 1941 - Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Sự kiện Bác Hồ trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam cho thấy tầm nhìn chiến lược của vị lãnh tụ thiên tài, với những quyết sách, những hoạt động khẩn trương, tích cực và đầy sáng tạo nhằm thúc đẩy bánh xe lịch sử của cách mạng Việt Nam phù hợp với xu thế tiến bộ của thời đại “Con người đó đã đóng một vai trò lịch sử vô cùng to lớn. Người đã làm lay chuyển hệ thống thực dân. Người đã góp phần biến đổi bản đồ thế giới. Người đã đẩy bánh xe lịch sử theo hướng tiến bộ”[3].

Mùa xuân năm 1941 gắn với những hoạt động của Người ngay sau khi trở về Tổ quốc có ý nghĩa vô cùng to lớn và đã để lại những bài học quý giá về công tác xây dựng Đảng, về xây dựng thế trận lòng dân, về tập hợp xây dựng lực lượng cách mạng trong một mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi. Đối với quốc tế, Bác Hồ trở về đất Việt là cơ sở quan trọng để nước ta củng cố các mối quan hệ với các nước đồng minh chống lại chủ nghĩa phát xít và tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của nhiều nước đối với cách mạng Việt Nam. Những bài học cách mạng sâu sắc đó sẽ vẫn còn nguyên giá trị đối với công cuộc xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam trong Kỷ nguyên mới – Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Xuân Bính Ngọ 2026 - Kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ trở về Tổ quốc sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, cứu dân. Cả dân tộc Việt Nam nhớ mãi ngày 28/01/1941, với hình ảnh lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước trong bộ quần áo Nùng màu chàm, đầu vấn khăn, tay chống gậy, khi đến cột mốc 108 bằng đá, chỉ rõ địa phận Việt Nam, Người đã đặt chiếc gậy tre xuống chân và vốc một nắm đất rồi ngẩng lên trời xanh với đôi mắt ngấn lệ, xúc động đứng lặng hồi lâu. Bác Hồ với mùa Xuân năm 1941 - Một “mùa Xuân” đặc biệt mang đến cho đất nước vạn mùa Xuân nở hoa thắng lợi. Nhớ ơn Bác Hồ vĩ đại, chúng ta không ngừng học tập, làm theo tấm gương tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh để góp phần xây dựng đất nước Việt Nam phú cường ./.

(Kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước (28/01/1941 – 28/01/2026)

*Tài liệu tham khảo:

1. Bác Hồ với Cao Bằng, từ Pác Bó -Cao Bằng, Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Cao Bằng, 1985.
2. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cao Bằng, Tập I (1930-1945), Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Cao Bằng, 1995.
3. Bác Hồ sống mãi với chúng ta, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H.2005, t1, tr.485.
4. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H.2011.

Th.S. Phạm Thị Kim Loan